1 Makkabeeen 2
Petrus Canisius Bible, 1939 (De Heilige Schrift)
Douay-Rheims Bible, American Edition (1899)
1In die dagen trad Mattatias op, een zoon van Johannes en kleinzoon van Sjimon. Hij was priester uit het geslacht van Jojarib te Jerusalem, maar woonde in Modin.
1In those days arose Mathathias the son of John, the son of Simeon, a priest of the sons of Joarib, from Jerusalem, and he abode in the mountain of Modin.
2Hij had vijf zonen: Johannes met de bijnaam Gaddi,
2And he had five sons: John who was surnamed Gaddis:
3Sjimon met de bijnaam Tassi,
3And Simon, who was surnamed Thasi:
4Judas die Makkabeër genoemd werd,
4And Judas, who was called Machabeus:
5Elazar met de bijnaam Hauran, en Jonatan, die ook Affoes heette.
5And Eleazar, who was surnamed Abaron: and Jonathan, who was surnamed Apphus.
6Toen hij nu de gruwelen in Juda en Jerusalem aanschouwde,
6These saw the evils that were done in the people of Juda, and in Jerusalem.
7sprak hij: Wee mij! Waartoe werd ik geboren, Nu ik de ondergang van mijn volk aanschouw, de ruïne der heilige stad; Nu ik machteloos zit, terwijl zij aan den vijand wordt overgeleverd En het heiligdom in de handen van vreemden valt.
7And Mathathias said: Woe is me, wherefore was I born to see the ruin of my people, and the ruin of the holy city, and to dwell there, when it is given into the hands of the enemies?
8Haar tempel werd als een onteerde man, Nu haar heerlijke vaten als buit zijn geroofd.
8The holy places are come into the hands of strangers: her temple is become as a man without honour.
9Haar kinderen werden in haar straten vermoord, Haar jongemannen door het vijandig zwaard.
9The vessels of her glory are carried away captive: her old men are murdered in the streets, and her young men are fallen by the sword of the enemies.
10Is er nog een volk, dat niet over haar heerste, En dat geen beslag heeft gelegd op een deel van de buit?
10What nation hath not inherited her kingdom, and gotten of her spoils?
11Al haar sieraden zijn haar ontnomen; Die vroeger vrij was, werd een slavin.
11All her ornaments are taken away. She that was free is made a slave.
12Ziet eens, hoe ons heiligdom, ons juweel, Hoe onze trots is verwoest, En hoe de heidenen het hebben onteerd!
12And behold our sanctuary, and our beauty, and our glory is laid waste, and the Gentiles have defiled them.
13Waartoe leven wij nog?
13To what end then should we live any longer?
14Mattatias en zijn zonen scheurden hun klederen, hulden zich in boetezakken en waren diep bedroefd.
14And Mathathias and his sons rent their garments, and they covered themselves with haircloth, and made great lamentation.
15Op zekere dag verschenen er ook koninklijke beambten in Modin, om de stad tot afval en tot offeren te dwingen.
15And they that were sent from king Antiochus came thither, to compel them that were fled into the city of Modin, to sacrifice, and to burn incense, and to depart from the law of God.
16Vele Israëlieten liepen naar hen over, maar Mattatias en zijn zonen bleven standvastig.
16And many of the people of Israel consented, and came to them: but Mathathias and his sons stood firm.
17Daarom spraken de koninklijke beambten Mattatias hierover aan, en zeiden tot hem: In deze stad zijt gij een der leiders; ge staat hoog in aanzien en hebt grote invloed; bovendien staan uw zonen en uw familie achter u.
17And they that were sent from Antiochus, answering, said to Mathathias: Thou art a ruler, and an honourable, and great man in this city, and adorned with sons, and brethren.
18Treed gij dus het eerst naar voren, en doe wat de koning beveelt; alle volken hebben het reeds gedaan, en de mannen uit Juda met die in Jerusalem zijn achtergebleven, eveneens. Dan zult gij en uw zonen tot de vrienden van den koning worden gerekend, en goud, zilver en veel andere eregeschenken ontvangen.
18Therefore come thou first, and obey the king’s commandment, as all nations have done, and the men of Juda, and they that remain in Jerusalem: and thou, and thy sons, shall be in the number of the king’s friends, and enriched with gold, and silver, and many presents.
19Maar Mattatias antwoordde met luider stem: Al gehoorzamen hem alle volken in het rijksgebied van den koning, al valt iedereen van de godsdienst zijner vaderen af en voegt zich naar het bevel van den koning,
19Then Mathathias answered, and said with a loud voice: Although all nations obey king Antiochus, so as to depart every man from the service of the law of his fathers, and consent to his commandments:
20ik, mijn zonen en mijn familie blijven trouw aan het verbond onzer vaderen!
20I and my sons, and my brethren will obey the law of our fathers.
21Wij denken er niet aan, de wet te verzaken en haar geboden.
21God be merciful unto us: it is not profitable for us to forsake the law, and the justices of God:
22Nooit gehoorzamen wij aan het bevel van den koning; van onze godsdienst wijken we niet af, niet rechts en niet links!
22We will not hearken to the words of king Antiochus, neither will we sacrifice, and transgress the commandments of our law, to go another way.
23Maar nauwelijks had hij uitgesproken, of er trad een jood voor aller ogen naar voren, om volgens het bevel van den koning een offer te brengen op het altaar van Modin.
23Now as he left off speaking these words, there came a certain Jew in the sight of all to sacrifice to the idols upon the altar in the city of Modin, according to the king’s commandment.
24Toen Mattatias dit zag, ontstak hij in heilige woede, en heel zijn wezen kwam in opstand. Hij gaf de vrije loop aan zijn rechtmatige toorn, sprong vooruit, en sloeg hem neer bij het altaar.
24And Mathathias saw and was grieved, and his reins trembled, and his wrath was kindled according to the judgment of the law, and running upon him he slew him upon the altar:
25Tegelijkertijd doodde hij den koninklijken beambte, die het offer had doorgedreven, en vernielde het altaar.
25Moreover the man whom king Antiochus had sent, who compelled them to sacrifice, he slew at the same time, and pulled down the altar.
26Zo kwam hij op voor de wet, evenals Pinechas tegen Zimri, den zoon van Sjalloem.
26And shewed zeal for the law, as Phinees did by Zamri the son of Salomi.
27Nu liet Mattatias met luider stem in de stad afkondigen: Iedereen die het opneemt voor de wet en trouw blijft aan het verbond, volge mij!
27And Mathathias cried out in the city with a loud voice, saying: Every one that hath zeal for the law, and maintaineth the testament, let him follow me.
28Daarop vluchtte hij met zijn zonen naar het gebergte, en ze lieten have en goed in de stad.
28So he, and his sons fled into the mountains, and left all that they had in the city.
29Toen trokken er velen, die naar recht en gerechtigheid snakten, naar de woestijn, en bleven daar wonen
29Then many that sought after judgment, and justice, went down into the desert:
30met vrouwen, kinderen en vee, omdat de nood te hoog was geklommen.
30And they abode there, they and their children, and their wives, and their cattle: because afflictions increased upon them.
31Maar zodra de koninklijke beambte en de bezetting, die zich te Jerusalem in de Davidstad ophield, te weten waren gekomen, dat velen van hen, die het koninklijk bevel in de wind hadden geslagen, naar de holen in de woestijn waren gevlucht,
31And it was told to the king’s men, and to the army that was in Jerusalem in the city of David, that certain men who had broken the king’s commandment, were gone away into the secret places in the wilderness, and that many were gone after them.
32trokken ze hen met een groot leger achterna, haalden hen in en omsingelden hen. Doch eerst op de sabbat gingen ze tot de aanval over,
32And forthwith they went out towards them, and made war against them on the sabbath day,
33en riepen hun toe: Nu is het genoeg; komt er uit! Als gij u onderwerpt aan het bevel van den koning, blijft gij in leven!
33And they said to them: Do you still resist? come forth, and do according to the edict of king Antiochus, and you shall live.
34Men riep hun terug: Wij komen er niet uit; wij onderwerpen ons niet aan het bevel van den koning, en willen nog minder de sabbat schenden.
34And they said: We will not come forth, neither will we obey the king’s edict, to profane the sabbath day.
35Nu vielen ze hen onmiddellijk aan.
35And they made haste to give them battle.
36Maar de anderen verweerden zich niet; ze wierpen geen enkele steen naar hen, en sloten zelfs de holen niet af.
36But they answered them not, neither did they cast a stone at them, nor stopped up the secret places,
37Ze riepen: We willen allen sterven met een rein geweten! Hemel en aarde zijn onze getuigen, dat gij ons wederrechtelijk vermoordt.
37Saying: Let us all die in our innocency: and heaven and earth shall be witnesses for us, that you put us to death wrongfully.
38Zij vielen hen dus op sabbat aan, en ongeveer duizend mannen, vrouwen en kinderen vonden de dood met het vee.
38So they gave them battle on the sabbath: and they were slain with their wives, and their children, and their cattle, to the number of a thousand persons.
39Toen Mattatias en zijn vrienden dit vernamen, betreurden ze hen diep.
39And Mathathias and his friends heard of it, and they mourned for them exceedingly.
40Maar ze zeiden ook tegen elkander: Wanneer wij allen doen als onze broeders, en ons leven en onze wet niet tegen de heidenen verdedigen dan zullen ze ons al heel gauw van de aarde verdelgen.
40And every man said to his neighbour: If we shall all do as our brethren have done, and not fight against the heathens for our lives, and our justifications: they will now quickly root us out of the earth.
41Nog diezelfde dag maakten ze dan ook het besluit: We grijpen iedereen aan, die ons aanvalt op sabbat, en laten ons niet tot den laatsten man uitmoorden, zoals onze broeders, die in de holen gedood zijn.
41And they determined in that day, saying: Whosoever shall come up against us to fight on the sabbath day, we will fight against him: and we will not all die, as our brethren that were slain in the secret places.
42Nu sloot zich ook een groep chasidéen bij hen aan; het waren dappere Israëlieten, die allen met hart en ziel voor de wet opkwamen.
42Then was assembled to them the congregation of the Assideans, the stoutest of Israel, every one that had a good will for the law.
43Ook allen, die voor de nood moesten vluchten, sloten zich bij hen aan, en versterkten hun macht.
43And all they that fled from the evils, joined themselves to them, and were a support to them.
44Zo vormden zij een legerschare, en In hun verbittering sloegen zij de goddelozen neer, En de afvalligen in hun woede! De rest wist zich te redden, door naar de heidenen te vluchten.
44And they gathered an army, and slew the sinners in their wrath, and the wicked men in their indignation: and the rest fled to the nations for safety.
45Nu trokken Mattatias en zijn vrienden overal rond, en vernielden de altaren.
45And Mathathias and his friends went round about, and they threw down the altars:
46En wanneer ze ergens binnen het gebied van Israël een onbesneden kind ontdekten, lieten zij het desnoods met geweld besnijden;
46And they circumcised all the children whom they found in the confines of Israel that were uncircumcised: and they did valiantly.
47die zich hooghartig verzetten, joegen ze er uit. Hun werk werd met goede uitslag bekroond:
47And they pursued after the children of pride, and the work prospered in their hands:
48ze beschermden de wet tegen heidenen en koningen, en gaven de goddelozen geen kans.
48And they recovered the law out of the hands of the nations, and out of the hands of the kings: and they yielded not the horn to the sinner.
49Toen de tijd aanbrak, dat Mattatias zou sterven, sprak hij tot zijn zonen: Nu hebben trots en geweld de overhand, Het is een tijd van verwoesting en grimmige woede.
49Now the days drew near that Mathathias should die, and he said to his sons: Now hath pride and chastisement gotten strength, and the time of destruction, and the wrath of indignation:
50Strijdt dus, mijn kinderen, voor de wet, En geeft uw leven voor het verbond onzer vaderen.
50Now therefore, O my sons, be ye zealous for the law, and give your lives for the covenant of your fathers.
51Denkt aan het werk van uw vaderen, Dat zij bij hun leven hebben verricht: Dan valt u grote eer ten deel, En eeuwige roem!
51And call to remembrance the works of the fathers, which they have done in their generations: and you shall receive great glory, and an everlasting name.
52Toonde Abraham zich niet trouw in de beproeving, En werd hem dit niet tot gerechtigheid gerekend?
52Was not Abraham found faithful in temptation, and it was reputed to him unto justice?
53In zijn nood hield Josef vast aan de wet, En hij werd heer van Egypte.
53Joseph in the time of his distress kept the commandment, and he was made lord of Egypt.
54Pinechas, onze vader, was een voorbeeld van ijver; Daarom werd hem een priesterschap voor eeuwig beloofd.
54Phinees our father, by being fervent in the zeal of God, received the covenant of an everlasting priesthood.
55Omdat Josuël zijn plicht vervulde, Werd hij rechter in Israël.
55Jesus, whilst he fulfilled the word, was made ruler in Israel.
56Omdat Kaleb voor het volk heeft getuigd, Kreeg hij een erfdeel in bezit.
56Caleb, for bearing witness before the congregation, received an inheritance.
57David ontving voor zijn vroomheid De koningstroon voor altijd.
57David by his mercy obtained the throne of an everlasting kingdom.
58Omdat Elias voor de wet had geijverd, Werd hij in de hemel opgenomen.
58Elias, while he was full of zeal for the law, was taken up into heaven.
59Ananja, Azarja en Misjaël werden door hun geloof Voor de vuurdood behoed.
59Ananias and Azarias and Misael by believing, were delivered out of the flame.
60De onschuld van Daniël Redde hem uit de muil van de leeuwen.
60Daniel in his innocency was delivered out of the mouth of the lions.
61Zo kunt gij nagaan van geslacht tot geslacht, Dat niemand, die op God vertrouwt, het onderspit delft.
61And thus consider through all generations: that none that trust in him fail in strength.
62Weest dus niet bang voor het dreigen van den goddeloze; Want zijn pracht vervuilt en valt de wormen ten prooi.
62And fear not the words of a sinful man, for his glory is dung, and worms:
63Vandaag nog is hij hoog verheven, Morgen niet eens meer te vinden; Tot zijn stof keert hij terug, En met zijn plannen is het gedaan.
63Today he is lifted up, and tomorrow he shall not be found, because he is returned into his earth; and his thought is come to nothing.
64Dus kinderen, weest moedig, en staat pal voor de wet, Want daarin alleen ligt uw roem!
64You therefore, my sons, take courage, and behave manfully in the law: for by it you shall be glorious.
65En omdat ik weet, dat uw broer Sjimon een man is met doorzicht, moet gij altijd naar hem luisteren; hij zal uw vader zijn.
65And behold, I know that your brother Simon is a man of counsel: give ear to him always, and he shall be a father to you.
66Maar Judas de Makkabeër moet uw legeraanvoerder zijn, omdat hij van jongsaf een dapper held is geweest; hij moet de leiding nemen in de oorlog tegen de heidenen.
66And Judas Machabeus who is valiant and strong from his youth up, let him be the leader of your army, and he shall manage the war of the people.
67Verzamelt dan allen, die de wet onderhouden, om u heen, en neemt wraak voor uw volk.
67And you shall take to you all that observe the law: and revenge ye the wrong of your people.
68Vergeldt de heidenen wat ze ons deden, en houdt vast aan de wet en haar geboden.
68Render to the Gentiles their reward, and take heed to the precepts of the law.
69Daarna zegende hij hen, en ging tot zijn vaderen.
69And he blessed them, and was joined to his fathers.
70Hij stierf in het jaar 146, en werd in het familiegraf te Modin begraven. Heel Israël hield over hem een plechtige rouwklacht.
70And he died in the hundred and forty-sixth year: and he was buried by his sons in the sepulchres of his fathers in Modin, and all Israel mourned for him with great mourning.
Tip: use the ← and → keys to turn chapters.