1 Makkabeeen 3
Petrus Canisius Bible, 1939 (De Heilige Schrift)
Douay-Rheims Bible, American Edition (1899)
1Zijn zoon Judas, de Makkabeër genaamd, volgde hem op.
1Then his son Judas, called Machabeus, rose up in his stead.
2Al zijn broers met heel de aanhang van zijn vader stonden hem terzijde, en streden geestdriftig voor Israël.
2And all his brethren helped him, and all they that had joined themselves to his father, and they fought with cheerfulness the battle of Israel.
3Hij maakte alom zijn volk beroemd! Hij schoot in het harnas als een held, In zijn wapenrusting trok hij ten strijde, En beschutte het legerkamp met zijn schild.
3And he got his people great honour, and put on a breastplate as a giant, and girt his warlike armour about him in battles, and protected the camp with his sword.
4Hij was als een leeuw in al zijn daden, Een leeuwenwelp, die brult om prooi.
4In his acts he was like a lion, and like a lion’s whelp roaring for his prey.
5Afvalligen speurde hij op, en jaagde ze na, Die zijn volk durfden kwellen, wierp hij in het vuur.
5And he pursued the wicked and sought them out, and them that troubled his people he burnt with fire:
6De trouwelozen krompen voor hem ineen van schrik, En alle boosdoeners stonden te beven. Door hem werd de weg ter redding gebaand,
6And his enemies were driven away for fear of him, and all the workers of iniquity were troubled: and salvation prospered in his hand.
7Maar vele koningen heeft hij verbitterd. Hij bracht Jakob in verrukking om wat hij deed, En bracht de verstrooiden bijeen;
7And he grieved many kings, and made Jacob glad with his works, and his memory is blessed for ever.
8Hij doorkruiste Juda van stad tot stad, de goddelozen verdelgend, Maar van Israël wendde hij Gods gramschap af.
8And he went through the cities of Juda, and destroyed the wicked out of them, and turned away wrath from Israel.
9Tot de grenzen der aarde reikt zijn roem, Zijn gedachtenis blijft eeuwig in ere!
9And he was renowned even to the utmost part of the earth, and he gathered them that were perishing.
10Nu riep Apollónius zijn heidense troepen en een grote legermacht uit Samaria op, om tegen Israël te strijden.
10And Apollonius gathered together the Gentiles, and a numerous and great army from Samaria, to make war against Israel.
11Toen Judas dit hoorde, trok hij hem tegemoet. Hij bracht hem de nederlaag toe, en doodde hem; velen werden gewond en sneuvelden, en de overigen sloegen op de vlucht.
11And Judas understood it, and went forth to meet him: and he overthrew him, and killed him: and many fell down slain, the rest fled away.
12Men bemachtigde de legerbuit, en Judas legde beslag op het zwaard van Apollónius, en bleef er heel zijn leven mee strijden.
12And he took their spoils, and Judas took the sword of Apollonius, and fought with it all his lifetime.
13Intussen had Séron, de aanvoerder van het syrische leger, vernomen, dat Judas een leger had bijeengebracht met een groep getrouwen, die met hem in de strijd wilden trekken.
13And Seron captain of the army of Syria heard that Judas had assembled a company of the faithful, and a congregation with him,
14En nu dacht hij bij zichzelf: Ik zal mij in het rijk bekend en beroemd maken, door Judas te verslaan met zijn aanhang, die het bevel van den koning verachten.
14And he said: I will get me a name, and will be glorified in the kingdom, and will overthrow Judas, and those that are with him, that have despised the edict of the king.
15Zo rukte ook hij op, door een machtig leger van goddelozen gevolgd, die hem helpen wilden, om op de zonen van Israël wraak te nemen.
15And he made himself ready: and the host of the wicked went up with him, strong succours, to be revenged of the children of Israel.
16Zodra hij de bergpas van Bet-Choron bereikt had, trok Judas hem met een klein troepje soldaten tegemoet.
16And they approached even as far as Bethoron: and Judas went forth to meet him, with a small company.
17Toen dezen dan ook dat leger op zich zagen afkomen, zeiden ze tot Judas: Hoe zal een kleine troep als de onze tegen zulk een overmacht kunnen strijden? En daar komt nog bij, dat wij uitgeput zijn, omdat wij vandaag nog niets hebben gegeten.
17But when they saw the army coming to meet them, they said to Judas: How shall we, being few, be able to fight against so great a multitude and so strong, and we are ready to faint with fasting today?
18Maar Judas sprak: Het is gemakkelijk genoeg, om een grote troep in de handen van een kleinere over te leveren; want voor de hemel blijft het gelijk, redding te brengen door velen of weinigen!
18And Judas said: It is an easy matter for many to be shut up in the hands of a few: and there is no difference in the sight of the God of heaven to deliver with a great multitude, or with a small company:
19In de strijd hangt de zege niet af van de legersterkte, maar van de kracht uit de hemel.
19For the success of war is not in the multitude of the army, but strength cometh from heaven.
20Vol trots en boosheid komen zij op ons af, om ons te verdelgen met vrouwen en kinderen, en ons leeg te plunderen.
20They come against us with an insolent multitude, and with pride, to destroy us, and our wives, and our children, and to take our spoils.
21Maar wij, wij strijden voor ons leven en voor onze wet,
21But we will fight for our lives and our laws:
22en God zal hen voor onze ogen verpletteren. Weest dus voor hen maar niet bang!
22And the Lord himself will overthrow them before our face: but as for you, fear them not.
23Nauwelijks had hij dit gezegd, of onverwacht stormde hij op hen los, zodat Séron met zijn leger door hem werd verpletterd.
23And as soon as he had made an end of speaking, he rushed suddenly upon them: and Seron and his host were overthrown before him:
24Ze achtervolgden hen in de pas van Bet-Choron tot aan de vlakte; er sneuvelden van hen ongeveer achthonderd man, en de overigen vluchtten naar het land der Filistijnen.
24And he pursued him by the descent of Bethoron even to the plain, and there fell of them eight hundred men, and the rest fled into the land of the Philistines.
25Van nu af kreeg men ontzag voor Judas en zijn broers, en een radeloze angst maakte zich meester van de heidenen uit hun omgeving.
25And the fear of Judas and of his brethren, and the dread of them fell upon all the nations round about them.
26De naam van Judas drong door tot den koning, en de hele wereld sprak over zijn vechten.
26And his fame came to the king, and all nations told of the battles of Judas.
27Toen koning Antiochus dit alles vernam, werd hij woedend, en liet uit de gehele weermacht van zijn rijk een ontzaggelijk leger samenstellen.
27Now when king Antiochus heard these words, he was angry in his mind: and he sent and gathered the forces of all his kingdom, an exceeding strong army.
28Hij opende zijn schatkist, betaalde zijn troepen een jaar soldij vooruit, en wees hen er op dat zij voor alle mogelijke gebeurtenissen klaar moesten staan.
28And he opened his treasury, and gave out pay to the army for a year: and he commanded them, that they should be ready for all things.
29Maar hij bemerkte al gauw, dat het geld in zijn schatkist dreigde op te raken; want de inkomsten uit de belasting waren in zijn gebied sterk geslonken tengevolge van het oproer en de noodtoestand, waarin hij zelf het land had gebracht door het afschaffen der aloude gebruiken.
29And he perceived that the money of his treasures failed, and that the tributes of the country were small because of the dissension, and the evil that he had brought upon the land, that he might take away the laws of old times:
30Hij begon dus te vrezen, dat hij evenals bij vorige gelegenheden geen geld meer zou hebben voor zijn spilzucht en voor de geschenken, die hij vroeger met kwistige hand had uitgedeeld, en waarin hij vorige koningen verre overtrof.
30And he feared that he should not have as formerly enough, for charges and gifts, which he had given before with a liberal hand: for he had abounded more than the kings that had been before him.
31Ten einde raad besloot hij naar Perzië te trekken, om de belastingen der provincies te innen en zó veel geld bijeen te brengen.
31And he was greatly perplexed in mind, and purposed to go into Persia, and to take tributes of the countries, and to gather much money.
32Hij liet echter Lúsias achter, een hooggeplaatst persoon van koninklijke adel, om de staatszaken te regelen in de landen tussen de Eufraat en de grens van Egypte,
32And he left Lysias, a nobleman of the blood royal, to oversee the affairs of the kingdom, from the river Euphrates even to the river of Egypt:
33en om zijn zoon Antiochus op te voeden, totdat hij zou zijn teruggekeerd.
33And to bring up his son Antiochus, till he came again.
34Hij stelde hem de helft der weermacht en de olifanten ter beschikking, en gaf hem aanwijzingen, wat hij allemaal wenste, vooral met betrekking tot de bewoners van Juda en Jerusalem.
34And he delivered to him half the army, and the elephants: and he gave him charge concerning all that he would have done, and concerning the inhabitants of Judea, and Jerusalem:
35Hij moest namelijk een leger op hen afzenden, om het verzet van Israël te breken, en wat er van Jerusalem nog over was te verwoesten;
35And that he should send an army against them, to destroy and root out the strength of Israel, and the remnant of Jerusalem, and to take away the memory of them from that place:
36al wat in die streek aan hen kon herinneren, moest hij uitroeien, hun hele gebied met vreemdelingen bevolken, en hun land onder dezen door het lot verdelen.
36And that he should settle strangers to dwell in all their coasts, and divide their land by lot.
37De koning zelf nam de andere helft van de troepen, vertrok in het jaar 147 uit zijn hoofdstad Antiochië, stak de Eufraat over en doorkruiste de hoger gelegen gebieden.
37So the king took the half of the army that remained, and went forth from Antioch the chief city of his kingdom, in the hundred and forty-seventh year: and he passed over the river Euphrates, and went through the higher countries.
38Nu wees Lúsias onder de vertrouwelingen van den koning enkele dappere mannen aan; het waren Ptoleméus, de zoon van Dorúmenes, Nikánor en Górgias.
38Then Lysias chose Ptolemee the son of Dorymenus, and Nicanor, and Gorgias, mighty men of the king’s friends.
39Hij zond hen met veertigduizend man voetvolk en zevenduizend ruiters uit, om Juda binnen te vallen en het volgens koninklijk bevel geheel te verwoesten.
39And he sent with them forty thousand men, and seven thousand horsemen: to go into the land of Juda, and to destroy it according to the king’s orders.
40Zij trokken dus op met al hun troepen, rukten er binnen, en sloegen hun legerkamp op in de vlakte bij Emmaus.
40So they went forth with all their power, and came, and pitched near Emmaus in the plain country.
41Toen de handelaars uit de omtrek het gerucht ervan hoorden, namen zij grote hoeveelheden zilver en goud en tevens voetboeien mee, en gingen het legerkamp binnen, om straks de Israëlieten als slaven te kopen. Ook sloten zich troepen uit Syrië en uit het Filistijnenland bij hen aan.
41And the merchants of the countries heard the fame of them: and they took silver and gold in abundance, and servants: and they came into the camp, to buy the children of Israel for slaves: and there were joined to them the forces of Syria, and of the land of the strangers.
42Judas en zijn broers zagen het gevaar steeds dreigender worden, nu het leger reeds zijn kamp in hun gebied had opgeslagen. Ook wisten ze maar al te goed, dat de koning het bevel had uitgevaardigd, om het volk geheel en al te verdelgen.
42And Judas and his brethren saw that evils were multiplied, and that the armies approached to their borders: and they knew the orders the king had given to destroy the people and utterly abolish them.
43Daarom zeiden ze tegen elkander: Wij moeten ons verzetten tegen de vernietiging van ons volk, en strijden voor ons volk en het heiligdom!
43And they said every man to his neighbour: Let us raise up the low condition of our people, and let us fight for our people, and our sanctuary.
44Er werd dus een volksvergadering belegd, zowel om gevechtsklaar te zijn, als om te bidden en genade en barmhartigheid af te smeken.
44And the assembly was gathered that they might be ready for battle: and that they might pray, and ask mercy and compassion.
45Jerusalem lag onbewoond. Aan een steppe gelijk; Niet een van zijn kinderen ging er in of uit. En het heiligdom was plat getrapt. Er huisden vreemden in de burcht, Het werd een herberg voor de heidenen. De vreugde was van Jakob verdwenen, Fluit en citer waren verstomd.
45Now Jerusalem was not inhabited, but was like a desert: there was none of her children that went in or out: and the sanctuary was trodden down: and the children of strangers were in the castle, there was the habitation of the Gentiles: and joy was taken away from Jacob, and the pipe and harp ceased there.
46In dichte drommen trokken ze daarom naar Mispa, dat tegenover Jerusalem ligt; want Mispa was vroeger de plaats geweest waar Israël kwam bidden.
46And they assembled together, and came to Maspha over against Jerusalem: for in Maspha was a place of prayer heretofore in Israel.
47Zij vastten die dag, hulden zich in boetezakken, strooiden as op hun hoofd en scheurden hun klederen.
47And they fasted that day, and put on haircloth, and put ashes upon their heads: and they rent their garments:
48Daarna rolden zij het wetboek open, met hetzelfde doel, waarmee de heidenen hun afgodsbeelden ondervragen.
48And they laid open the books of the law, in which the Gentiles searched for the likeness of their idols:
49Ook hadden zij de priesterlijke gewaden, de eerstelingen en tienden meegenomen, en de Nazireërs opgeroepen, wier tijd was verstreken.
49And they brought the priestly ornaments, and the firstfruits and tithes, and stirred up the Nazarites that had fulfilled their days:
50Nu begonnen ze met luider stem naar de hemel te roepen: Wat vangen we hiermee toch aan, waar brengen we ze heen?
50And they cried with a loud voice toward heaven, saying: What shall we do with these, and whither shall we carry them?
51Want uw heiligdom is vertrapt en ontwijd, uw priesters treuren en zijn vernederd.
51For thy holies are trodden down, and are profaned, and thy priests are in mourning, and are brought low.
52Zie, hoe de heidenen samenspannen, om ons te vernielen; U is het bekend, welke plannen ze tegen ons smeden.
52And behold the nations are come together against us to destroy us: thou knowest what they intend against us.
53Als Gij ons niet helpt, hoe houden wij dan tegen hen stand?
53How shall we be able to stand before their face, unless thou, O God, help us?
54Toen bliezen zij op de trompetten en begonnen hardop te schreeuwen.
54Then they sounded with trumpets, and cried out with a loud voice.
55Nu benoemde Judas aanvoerders van het volk, die het bevel moesten voeren over duizend, honderd, vijftig en tien.
55And after this Judas appointed captains over the people, over thousands, and over hundreds, and over fifties, and over tens.
56Maar hij beval, dat allen, die een huis hadden gebouwd, een vrouw hadden getrouwd of een wijnberg geplant, met de vreesachtigen naar huis zouden gaan, zoals de wet het had voorgeschreven.
56And he said to them that were building houses, or had betrothed wives, or were planting vineyards, or were fearful, that they should return every man to his house, according to the law.
57Daarna zette het leger zich in beweging en sloeg het kamp op ten zuiden van Emmaus.
57So they removed the camp, and pitched on the south side of Emmaus.
58Toen sprak Judas: Houdt u gereed en weest dappere mannen! Morgen vroeg moet gij klaar staan, om tegen deze heidenen te strijden, die tegen ons zijn verenigd, om ons en ons heiligdom te verdelgen.
58And Judas said: Gird yourselves, and be valiant men, and be ready against the morning, that you may fight with these nations that are assembled against us to destroy us and our sanctuary.
59Want het is beter voor ons, op het slagveld te sterven, dan de ellende te zien van ons volk en ons heiligdom.
59For it is better for us to die in battle, than to see the evils of our nation, and of the holies:
60Maar het geschiede, zoals in de Hemel is besloten!
60Nevertheless as it shall be the will of God in heaven so be it done.
Tip: use the ← and → keys to turn chapters.