1 Makkabeeen 2
Petrus Canisius Bible, 1939 (De Heilige Schrift)
King James Version with Apocrypha
1In die dagen trad Mattatias op, een zoon van Johannes en kleinzoon van Sjimon. Hij was priester uit het geslacht van Jojarib te Jerusalem, maar woonde in Modin.
1In those days arose Mattathias the son of John, the son of Simeon, a priest of the sons of Joarib, from Jerusalem, and dwelt in Modin.
2Hij had vijf zonen: Johannes met de bijnaam Gaddi,
2And he had five sons, Joannan, called Caddis:
3Sjimon met de bijnaam Tassi,
3Simon; called Thassi:
4Judas die Makkabeër genoemd werd,
4Judas, who was called Maccabeus:
5Elazar met de bijnaam Hauran, en Jonatan, die ook Affoes heette.
5Eleazar, called Avaran: and Jonathan, whose surname was Apphus.
6Toen hij nu de gruwelen in Juda en Jerusalem aanschouwde,
6And when he saw the blasphemies that were committed in Juda and Jerusalem,
7sprak hij: Wee mij! Waartoe werd ik geboren, Nu ik de ondergang van mijn volk aanschouw, de ruïne der heilige stad; Nu ik machteloos zit, terwijl zij aan den vijand wordt overgeleverd En het heiligdom in de handen van vreemden valt.
7He said, Woe is me! wherefore was I born to see this misery of my people, and of the holy city, and to dwell there, when it was delivered into the hand of the enemy, and the sanctuary into the hand of strangers?
8Haar tempel werd als een onteerde man, Nu haar heerlijke vaten als buit zijn geroofd.
8Her temple is become as a man without glory.
9Haar kinderen werden in haar straten vermoord, Haar jongemannen door het vijandig zwaard.
9Her glorious vessels are carried away into captivity, her infants are slain in the streets, her young men with the sword of the enemy.
10Is er nog een volk, dat niet over haar heerste, En dat geen beslag heeft gelegd op een deel van de buit?
10What nation hath not had a part in her kingdom and gotten of her spoils?
11Al haar sieraden zijn haar ontnomen; Die vroeger vrij was, werd een slavin.
11All her ornaments are taken away; of a free woman she is become a bondslave.
12Ziet eens, hoe ons heiligdom, ons juweel, Hoe onze trots is verwoest, En hoe de heidenen het hebben onteerd!
12And, behold, our sanctuary, even our beauty and our glory, is laid waste, and the Gentiles have profaned it.
13Waartoe leven wij nog?
13To what end therefore shall we live any longer?
14Mattatias en zijn zonen scheurden hun klederen, hulden zich in boetezakken en waren diep bedroefd.
14Then Mattathias and his sons rent their clothes, and put on sackcloth, and mourned very sore.
15Op zekere dag verschenen er ook koninklijke beambten in Modin, om de stad tot afval en tot offeren te dwingen.
15In the mean while the king’s officers, such as compelled the people to revolt, came into the city Modin, to make them sacrifice.
16Vele Israëlieten liepen naar hen over, maar Mattatias en zijn zonen bleven standvastig.
16And when many of Israel came unto them, Mattathias also and his sons came together.
17Daarom spraken de koninklijke beambten Mattatias hierover aan, en zeiden tot hem: In deze stad zijt gij een der leiders; ge staat hoog in aanzien en hebt grote invloed; bovendien staan uw zonen en uw familie achter u.
17Then answered the king’s officers, and said to Mattathias on this wise, Thou art a ruler, and an honourable and great man in this city, and strengthened with sons and brethren:
18Treed gij dus het eerst naar voren, en doe wat de koning beveelt; alle volken hebben het reeds gedaan, en de mannen uit Juda met die in Jerusalem zijn achtergebleven, eveneens. Dan zult gij en uw zonen tot de vrienden van den koning worden gerekend, en goud, zilver en veel andere eregeschenken ontvangen.
18Now therefore come thou first, and fulfil the king’s commandment, like as all the heathen have done, yea, and the men of Juda also, and such as remain at Jerusalem: so shalt thou and thy house be in the number of the king’s friends, and thou and thy children shall be honoured with silver and gold, and many rewards.
19Maar Mattatias antwoordde met luider stem: Al gehoorzamen hem alle volken in het rijksgebied van den koning, al valt iedereen van de godsdienst zijner vaderen af en voegt zich naar het bevel van den koning,
19Then Mattathias answered and spake with a loud voice, Though all the nations that are under the king’s dominion obey him, and fall away every one from the religion of their fathers, and give consent to his commandments:
20ik, mijn zonen en mijn familie blijven trouw aan het verbond onzer vaderen!
20Yet will I and my sons and my brethren walk in the covenant of our fathers.
21Wij denken er niet aan, de wet te verzaken en haar geboden.
21God forbid that we should forsake the law and the ordinances.
22Nooit gehoorzamen wij aan het bevel van den koning; van onze godsdienst wijken we niet af, niet rechts en niet links!
22We will not hearken to the king’s words, to go from our religion, either on the right hand, or the left.
23Maar nauwelijks had hij uitgesproken, of er trad een jood voor aller ogen naar voren, om volgens het bevel van den koning een offer te brengen op het altaar van Modin.
23Now when he had left speaking these words, there came one of the Jews in the sight of all to sacrifice on the altar which was at Modin, according to the king’s commandment.
24Toen Mattatias dit zag, ontstak hij in heilige woede, en heel zijn wezen kwam in opstand. Hij gaf de vrije loop aan zijn rechtmatige toorn, sprong vooruit, en sloeg hem neer bij het altaar.
24Which thing when Mattathias saw, he was inflamed with zeal, and his reins trembled, neither could he forbear to shew his anger according to judgment: wherefore he ran, and slew him upon the altar.
25Tegelijkertijd doodde hij den koninklijken beambte, die het offer had doorgedreven, en vernielde het altaar.
25Also the king’s commissioner, who compelled men to sacrifice, he killed at that time, and the altar he pulled down.
26Zo kwam hij op voor de wet, evenals Pinechas tegen Zimri, den zoon van Sjalloem.
26Thus dealt he zealously for the law of God like as Phinees did unto Zambri the son of Salom.
27Nu liet Mattatias met luider stem in de stad afkondigen: Iedereen die het opneemt voor de wet en trouw blijft aan het verbond, volge mij!
27And Mattathias cried throughout the city with a loud voice, saying, Whosoever is zealous of the law, and maintaineth the covenant, let him follow me.
28Daarop vluchtte hij met zijn zonen naar het gebergte, en ze lieten have en goed in de stad.
28So he and his sons fled into the mountains, and left all that ever they had in the city.
29Toen trokken er velen, die naar recht en gerechtigheid snakten, naar de woestijn, en bleven daar wonen
29Then many that sought after justice and judgment went down into the wilderness, to dwell there:
30met vrouwen, kinderen en vee, omdat de nood te hoog was geklommen.
30Both they, and their children, and their wives; and their cattle; because afflictions increased sore upon them.
31Maar zodra de koninklijke beambte en de bezetting, die zich te Jerusalem in de Davidstad ophield, te weten waren gekomen, dat velen van hen, die het koninklijk bevel in de wind hadden geslagen, naar de holen in de woestijn waren gevlucht,
31Now when it was told the king’s servants, and the host that was at Jerusalem, in the city of David, that certain men, who had broken the king’s commandment, were gone down into the secret places in the wilderness,
32trokken ze hen met een groot leger achterna, haalden hen in en omsingelden hen. Doch eerst op de sabbat gingen ze tot de aanval over,
32They pursued after them a great number, and having overtaken them, they camped against them, and made war against them on the sabbath day.
33en riepen hun toe: Nu is het genoeg; komt er uit! Als gij u onderwerpt aan het bevel van den koning, blijft gij in leven!
33And they said unto them, Let that which ye have done hitherto suffice; come forth, and do according to the commandment of the king, and ye shall live.
34Men riep hun terug: Wij komen er niet uit; wij onderwerpen ons niet aan het bevel van den koning, en willen nog minder de sabbat schenden.
34But they said, We will not come forth, neither will we do the king’s commandment, to profane the sabbath day.
35Nu vielen ze hen onmiddellijk aan.
35So then they gave them the battle with all speed.
36Maar de anderen verweerden zich niet; ze wierpen geen enkele steen naar hen, en sloten zelfs de holen niet af.
36Howbeit they answered them not, neither cast they a stone at them, nor stopped the places where they lay hid;
37Ze riepen: We willen allen sterven met een rein geweten! Hemel en aarde zijn onze getuigen, dat gij ons wederrechtelijk vermoordt.
37But said, Let us die all in our innocency: heaven and earth will testify for us, that ye put us to death wrongfully.
38Zij vielen hen dus op sabbat aan, en ongeveer duizend mannen, vrouwen en kinderen vonden de dood met het vee.
38So they rose up against them in battle on the sabbath, and they slew them, with their wives and children and their cattle, to the number of a thousand people.
39Toen Mattatias en zijn vrienden dit vernamen, betreurden ze hen diep.
39Now when Mattathias and his friends understood hereof, they mourned for them right sore.
40Maar ze zeiden ook tegen elkander: Wanneer wij allen doen als onze broeders, en ons leven en onze wet niet tegen de heidenen verdedigen dan zullen ze ons al heel gauw van de aarde verdelgen.
40And one of them said to another, If we all do as our brethren have done, and fight not for our lives and laws against the heathen, they will now quickly root us out of the earth.
41Nog diezelfde dag maakten ze dan ook het besluit: We grijpen iedereen aan, die ons aanvalt op sabbat, en laten ons niet tot den laatsten man uitmoorden, zoals onze broeders, die in de holen gedood zijn.
41At that time therefore they decreed, saying, Whosoever shall come to make battle with us on the sabbath day, we will fight against him; neither will we die all, as our brethren that were murdered in the secret places.
42Nu sloot zich ook een groep chasidéen bij hen aan; het waren dappere Israëlieten, die allen met hart en ziel voor de wet opkwamen.
42Then came there unto him a company of Assideans who were mighty men of Israel, even all such as were voluntarily devoted unto the law.
43Ook allen, die voor de nood moesten vluchten, sloten zich bij hen aan, en versterkten hun macht.
43Also all they that fled for persecution joined themselves unto them, and were a stay unto them.
44Zo vormden zij een legerschare, en In hun verbittering sloegen zij de goddelozen neer, En de afvalligen in hun woede! De rest wist zich te redden, door naar de heidenen te vluchten.
44So they joined their forces, and smote sinful men in their anger, and wicked men in their wrath: but the rest fled to the heathen for succour.
45Nu trokken Mattatias en zijn vrienden overal rond, en vernielden de altaren.
45Then Mattathias and his friends went round about, and pulled down the altars:
46En wanneer ze ergens binnen het gebied van Israël een onbesneden kind ontdekten, lieten zij het desnoods met geweld besnijden;
46And what children soever they found within the coast of Israel uncircumcised, those they circumcised valiantly.
47die zich hooghartig verzetten, joegen ze er uit. Hun werk werd met goede uitslag bekroond:
47They pursued also after the proud men, and the work prospered in their hand.
48ze beschermden de wet tegen heidenen en koningen, en gaven de goddelozen geen kans.
48So they recovered the law out of the hand of the Gentiles, and out of the hand of kings, neither suffered they the sinner to triumph.
49Toen de tijd aanbrak, dat Mattatias zou sterven, sprak hij tot zijn zonen: Nu hebben trots en geweld de overhand, Het is een tijd van verwoesting en grimmige woede.
49Now when the time drew near that Mattathias should die, he said unto his sons, Now hath pride and rebuke gotten strength, and the time of destruction, and the wrath of indignation:
50Strijdt dus, mijn kinderen, voor de wet, En geeft uw leven voor het verbond onzer vaderen.
50Now therefore, my sons, be ye zealous for the law, and give your lives for the covenant of your fathers.
51Denkt aan het werk van uw vaderen, Dat zij bij hun leven hebben verricht: Dan valt u grote eer ten deel, En eeuwige roem!
51Call to remembrance what acts our fathers did in their time; so shall ye receive great honour and an everlasting name.
52Toonde Abraham zich niet trouw in de beproeving, En werd hem dit niet tot gerechtigheid gerekend?
52Was not Abraham found faithful in temptation, and it was imputed unto him for righteousness?
53In zijn nood hield Josef vast aan de wet, En hij werd heer van Egypte.
53Joseph in the time of his distress kept the commandment and was made lord of Egypt.
54Pinechas, onze vader, was een voorbeeld van ijver; Daarom werd hem een priesterschap voor eeuwig beloofd.
54Phinees our father in being zealous and fervent obtained the covenant of an everlasting priesthood.
55Omdat Josuël zijn plicht vervulde, Werd hij rechter in Israël.
55Jesus for fulfilling the word was made a judge in Israel.
56Omdat Kaleb voor het volk heeft getuigd, Kreeg hij een erfdeel in bezit.
56Caleb for bearing witness before the congregation received the heritage of the land.
57David ontving voor zijn vroomheid De koningstroon voor altijd.
57David for being merciful possessed the throne of an everlasting kingdom.
58Omdat Elias voor de wet had geijverd, Werd hij in de hemel opgenomen.
58Elias for being zealous and fervent for the law was taken up into heaven.
59Ananja, Azarja en Misjaël werden door hun geloof Voor de vuurdood behoed.
59Ananias, Azarias, and Misael, by believing were saved out of the flame.
60De onschuld van Daniël Redde hem uit de muil van de leeuwen.
60Daniel for his innocency was delivered from the mouth of lions.
61Zo kunt gij nagaan van geslacht tot geslacht, Dat niemand, die op God vertrouwt, het onderspit delft.
61And thus consider ye throughout all ages, that none that put their trust in him shall be overcome.
62Weest dus niet bang voor het dreigen van den goddeloze; Want zijn pracht vervuilt en valt de wormen ten prooi.
62Fear not then the words of a sinful man: for his glory shall be dung and worms.
63Vandaag nog is hij hoog verheven, Morgen niet eens meer te vinden; Tot zijn stof keert hij terug, En met zijn plannen is het gedaan.
63To day he shall be lifted up and to morrow he shall not be found, because he is returned into his dust, and his thought is come to nothing.
64Dus kinderen, weest moedig, en staat pal voor de wet, Want daarin alleen ligt uw roem!
64Wherefore, ye my sons, be valiant and shew yourselves men in the behalf of the law; for by it shall ye obtain glory.
65En omdat ik weet, dat uw broer Sjimon een man is met doorzicht, moet gij altijd naar hem luisteren; hij zal uw vader zijn.
65And behold, I know that your brother Simon is a man of counsel, give ear unto him alway: he shall be a father unto you.
66Maar Judas de Makkabeër moet uw legeraanvoerder zijn, omdat hij van jongsaf een dapper held is geweest; hij moet de leiding nemen in de oorlog tegen de heidenen.
66As for Judas Maccabeus, he hath been mighty and strong, even from his youth up: let him be your captain, and fight the battle of the people.
67Verzamelt dan allen, die de wet onderhouden, om u heen, en neemt wraak voor uw volk.
67Take also unto you all those that observe the law, and avenge ye the wrong of your people.
68Vergeldt de heidenen wat ze ons deden, en houdt vast aan de wet en haar geboden.
68Recompense fully the heathen, and take heed to the commandments of the law.
69Daarna zegende hij hen, en ging tot zijn vaderen.
69So he blessed them, and was gathered to his fathers.
70Hij stierf in het jaar 146, en werd in het familiegraf te Modin begraven. Heel Israël hield over hem een plechtige rouwklacht.
70And he died in the hundred forty and sixth year, and his sons buried him in the sepulchres of his fathers at Modin, and all Israel made great lamentation for him.
Tip: use the ← and → keys to turn chapters.