1 Tuʻi 22
Tongan Bible, Revised West VersionTranslation
Tongan Bible, Revised West Version
Bíblia Portuguesa Mundial (Brazilian Portuguese)
1Pea naʻa nau nofo pe ʻo tolu taʻu mo e taʻefai ha tau ʻe Silia mo ʻIsileli.
1Ficaram três anos sem guerra entre a Síria e Israel.
2Pea ʻi heʻene hoko ki hono tolu ʻoe taʻu, naʻe hoko hifo ʻa Sihosafate ko e tuʻi Siuta ki he tuʻi ʻo ʻIsileli.
2No terceiro ano, Josafá, rei de Judá, desceu ao rei de Israel.
3Pea naʻe pehē ʻe he tuʻi ʻo ʻIsileli ki heʻene kau tamaioʻeiki, “ʻIkai ʻoku mou ʻilo ʻoku ʻotautolu ʻa Lemoti ʻi Kiliati, ka ʻoku tau nofo noa pe, mo taʻetoʻoa mai ia mei he nima ʻoe tuʻi ʻo Silia?”
3O rei de Israel disse aos seus servos: “Vocês sabem que Ramote-Gileade é nossa, e nós não fazemos nada, e não a tiramos da mão do rei da Síria?”
4Pea naʻa ne pehē kia Sihosafate, “Te ke fie ʻalu mo au ki he tau ki Lemoti-Kiliati?” Pea naʻe pehē ʻe Sihosafate ki he tuʻi ʻo ʻIsileli, “ʻOku ou hangē ko koe, mo ʻeku kakai ʻo hangē ko hoʻo kakai, mo ʻeku fanga hoosi ʻo hangē ko hoʻo fanga hoosi.”
4Ele disse a Josafá: “Você irá comigo à batalha em Ramote-Gileade?” Josafá disse ao rei de Israel: “Sou como você é, meu povo como o seu povo, meus cavalos como os seus cavalos.”
5Pea naʻe pehē ʻe Sihosafate ki he tuʻi ʻo ʻIsileli, “ʻOku ou kole, ke ke fakafehuʻi he ʻaho ni ki he folofola ʻa Sihova.”
5Josafá disse ao rei de Israel: “Por favor, consulte primeiro a palavra do SENHOR.”
6Pea naʻe toki tānaki mai fakataha ʻae kau tangata kikite ʻe he tuʻi ʻo ʻIsileli, ko e kau tangata ʻe toko fāngeau nai, ʻo ne pehē kiate kinautolu, “Te u ʻalu atu ke tauʻi ʻa Lemoti-Kiliati pe ʻikai?” Pea naʻa nau pehē, “ʻAlu hake; he koeʻuhi ʻe tuku mai ia ʻe Sihova ki he nima ʻoe tuʻi.”
6Então o rei de Israel reuniu os profetas, cerca de quatrocentos homens, e lhes disse: “Devo ir à batalha contra Ramote-Gileade, ou devo deixar de ir?” Eles disseram: “Suba; pois o Senhor a entregará na mão do rei.”
7Pea naʻe pehē ʻe Sihosafate, “ʻIkai ʻoku ʻi heni ha palōfita foki ʻa Sihova, koeʻuhi ke tau fehuʻi meiate ia?”
7Mas Josafá disse: “Não há aqui ainda um profeta do SENHOR, para que possamos consultá-lo?”
8Pea naʻe pehēange ʻe he tuʻi ʻo ʻIsileli kia Sihosafate, “ʻOku ai mo e tangata ʻe tokotaha, ko Mikaia ko e foha ʻo Imila, ʻaia te tau faʻa fehuʻi ai kia Sihova: ka ʻoku ou fehiʻa kiate ia; he ʻoku ʻikai faʻa kikite ʻaki ʻe ia ha lelei kiate au, ka ko e kovi.” Pea naʻe pehē ʻe Sihosafate, “Ke ʻoua naʻa lea pehē ʻe he tuʻi.”
8O rei de Israel disse a Josafá: “Ainda há um homem por meio de quem podemos consultar o SENHOR, Micaías, filho de Inlá; mas eu o odeio, pois ele não profetiza o bem a meu respeito, mas o mal.” Josafá disse: “Que o rei não diga isso.”
9Pea naʻe toki ui mai ʻe he tuʻi ʻo ʻIsileli ha matāpule, ʻo ne pehē, “Omi ke vave ʻa Mikaia ko e foha ʻo Imila.”
9Então o rei de Israel chamou um oficial e disse: “Traga depressa Micaías, filho de Inlá.”
10Pea naʻe nofo ʻae tuʻi ʻo ʻIsileli, mo Sihosafate ko e tuʻi ʻo Siuta, taki taha ki hono nofoʻa fakatuʻi, pea kuo na ʻai hona ngaahi kofu fakatuʻi, ʻi he potu ʻi he hūʻanga ʻoe matanikolo ʻo Samēlia; pea naʻe kikite ʻi hona ʻao ʻae kau kikite kotoa pē.
10Ora, o rei de Israel e Josafá, rei de Judá, estavam sentados cada um em seu trono, vestidos com seus trajes reais, em uma praça à entrada da porta de Samaria; e todos os profetas estavam profetizando diante deles.
11Pea naʻe ngaohi maʻana ʻe Setikia ko e foha ʻo Kinana, ʻae ngaahi nifo ukamea: pea naʻa ne pehē, “ʻOku pehē ʻe Sihova, ‘Ko eni ia te ke tekeʻi ʻaki ʻae kakai Silia, kaeʻoua ke fakaʻauha kinautolu.’”
11Zedequias, filho de Quenaaná, fez para si chifres de ferro e disse: “Assim diz o SENHOR: 'Com estes você empurrará os sírios, até que sejam consumidos.'”
12Pea naʻe pehē pe ʻae kikite ʻae kau kikite kotoa pē, ʻo nau pehē, “ʻAlu hake ki Lemoti-Kiliati, pea mou monūʻia: koeʻuhi ʻe tuku ia ʻe Sihova ki he nima ʻoe tuʻi.”
12Todos os profetas profetizavam assim, dizendo: “Suba a Ramote-Gileade e prospere; pois o SENHOR a entregará na mão do rei.”
13Pea naʻe lea kia Mikaia ʻe he talafekau naʻe ʻalu ke ui kiate ia, ʻo pehē, “Vakai mai, ʻOku ngutu taha pe ʻae kau kikite ʻi he lea ʻaki ʻae lelei ki he tuʻi: ko ia ʻoku ou kole ke ke tuku hoʻo lea ke tatau mo e lea ʻa ha taha ʻiate kinautolu, pea ke lea ʻaki ʻae lelei.”
13O mensageiro que foi chamar Micaías falou com ele, dizendo: “Veja agora, os profetas declaram o bem ao rei a uma só voz. Por favor, que a sua palavra seja como a palavra de um deles, e fale o bem.”
14Pea naʻe pehē ʻe Mikaia, “ʻOku moʻui ʻa Sihova, pea ko ia ʻoku folofolaʻaki kiate au ʻe Sihova, ko ia pe te u leaʻaki.
14Micaías disse: “Tão certo como vive o SENHOR, o que o SENHOR me disser, isso eu falarei.”
15Pea naʻe haʻu ia ki he tuʻi. Pea naʻe pehē kiate ia ʻe he tuʻi, “ʻE Mikaia, te ma ʻalu hake ke tauʻi ʻa Lemoti-Kiliati, pe ʻikai?” Pea naʻa ne tali ia, ʻo pehē, “ʻAlu, pea mo monūʻia: koeʻuhi ʻe tuku mai ia ʻe Sihova ki he nima ʻoe tuʻi.”
15Quando ele chegou ao rei, o rei lhe disse: “Micaías, devemos ir à batalha em Ramote-Gileade, ou devemos deixar de ir?” Ele lhe respondeu: “Suba e prospere; e o SENHOR a entregará na mão do rei.”
16Pea naʻe pehē ʻe he tuʻi kiate ia, “ʻE tuʻo fiha ʻa ʻeku takitalaʻi koe ke ʻoua naʻa ke fakahā mai ha meʻa ka ko ia pe ʻoku moʻoni ʻi he huafa ʻo Sihova?”
16O rei lhe disse: “Quantas vezes terei que fazê-lo jurar que não me fale nada além da verdade em nome do SENHOR?”
17Pea naʻe pehē ʻe ia, “Naʻaku mamata ki he fakamovetevete ʻo ʻIsileli kātoa ʻi he ngaahi funga moʻunga, ʻo hangē ko e fanga sipi ʻoku ʻikai hanau tauhi: pea naʻe pehē ʻe Sihova, ‘ʻOku ʻikai ha ʻeiki kiate kinautolu ni: tuku ke nau taki taha ʻalu ʻae tangata ki hono fale ʻi he melino.
17Ele disse: “Eu vi todo o Israel espalhado pelos montes, como ovelhas que não têm pastor. O SENHOR disse: 'Estes não têm senhor. Que cada um volte para sua casa em paz.'”
18Pea naʻe pehē ʻe he tuʻi ʻo ʻIsileli kia Sihosafate, “ʻIkai naʻaku tala kiate koe, ʻe ʻikai te ne kikite ʻaki ha lelei kiate au, ka ko e kovi?”
18O rei de Israel disse a Josafá: “Eu não lhe disse que ele não profetizaria o bem a meu respeito, mas o mal?”
19Pea naʻa ne pehē, “Ko ia foki, fanongo koe ki he folofola ʻa Sihova: naʻaku mamata ki he ʻafio ʻa Sihova ki hono ʻafioʻanga, pea mo e tutuʻu ʻi hono nima toʻomataʻu mo hono nima toʻohema ʻae ngaahi tokolahi kotoa pē ʻoe langi.
19Micaías disse: “Portanto, ouça a palavra do SENHOR. Eu vi o SENHOR assentado em seu trono, e todo o exército dos céus em pé junto a ele, à sua direita e à sua esquerda.
20Pea naʻe pehē ʻe Sihova, ‘Ko hai te ne fakalotoʻi ʻa ʻEhapi ke ne ʻalu hake mo hinga ʻi Lemoti-Kiliati?’ Pea naʻe pehē ʻae lea ʻae tokotaha, kae pehē ʻe he tokotaha kehe.
20O SENHOR disse: 'Quem enganará Acabe, para que ele suba e caia em Ramote-Gileade?' Um dizia uma coisa, e outro dizia outra.
21Pea naʻe hū mai ha laumālie, ʻo ne tuʻu ʻi he ʻao ʻo Sihova, ʻo ne pehē, ‘Te u fakalotoʻi ia ʻeau.’
21Um espírito saiu e se pôs diante do SENHOR, e disse: 'Eu o enganarei.'
22Pea naʻe pehē ʻe Sihova kiate ia, ‘ʻO fēfeeʻi?’ Pea naʻa ne pehē, ‘Te u ʻalu atu, pea te u hoko ko e laumālie loi ʻi he ngutu ʻo ʻene kau kikite kotoa pē.’ Pea naʻa ne pehē, ‘Te ke fakalotoʻi ia, pea te ke lavaʻi foki: ʻalu atu, mo ke fai pehē.’”
22O SENHOR lhe disse: 'Como?' Ele disse: 'Eu sairei e serei um espírito mentiroso na boca de todos os seus profetas.' Ele disse: 'Você o enganará, e também prevalecerá. Saia e faça isso.'
23Pea ko ia foki, “Vakai, kuo ʻai ʻe Sihova ha laumālie loi ki he ngutu ʻoe kau tangata kikite na ʻoʻou, pea kuo folofolaʻaki ʻe Sihova ʻae kovi kiate koe.”
23Agora, portanto, eis que o SENHOR colocou um espírito mentiroso na boca de todos estes seus profetas; e o SENHOR falou o mal a seu respeito.”
24Ka naʻe ʻalu atu ke ofi ʻa Setikia ko e foha ʻo Kinana, ʻo ne taaʻi ʻa Mikaia ʻi hono kouʻahe, mo ne pehē, “Naʻe ʻalu ʻi he hala fē ʻae Laumālie ʻo Sihova meiate au ke lea kiate koe?”
24Então Zedequias, filho de Quenaaná, aproximou-se e bateu no rosto de Micaías, e disse: “Por qual caminho o Espírito do SENHOR saiu de mim para falar a você?”
25Pea naʻe pehē ʻe Mikaia, “Vakai, te ke toki mamata ʻi he ʻaho ko ia, ʻaia te ke hū atu ai ki he ngaahi loki ke fakafufū koe.”
25Micaías disse: “Eis que você verá naquele dia, quando entrar em um quarto interior para se esconder.”
26Pea naʻe pehē ʻe he tuʻi ʻo ʻIsileli, “Puke ʻa Mikaia, pea toe ʻave ia kia ʻAmoni ko e pule ʻoe kolo, pea kia Soasi ko e foha ʻoe tuʻi;
26O rei de Israel disse: “Peguem Micaías, e levem-no de volta a Amom, o governador da cidade, e a Joás, o filho do rei.
27Pea fakahā ange, ʻOku pehē ʻe he tuʻi, ʻAi ʻae siana ni ki he fale pōpula, pea fafangaʻaki ia ʻae mā ʻoe fakamamahi mo e vai ʻoe fakamamahi ʻo aʻu ki heʻeku toe haʻu ʻi he melino.”
27Digam: 'Assim diz o rei: “Coloquem este sujeito na prisão, e alimentem-no com pão de aflição e com água de aflição, até que eu volte em paz.”'”
28Pea naʻe pehē ʻe Mikaia, “Kapau te ke toe foki mai ʻi he melino, tā kuo ʻikai folofola ʻa Sihova ʻiate au.” Pea naʻa ne pehē, “Mou fanongo kotoa pē, ʻakimoutolu ko e kakai.”
28Micaías disse: “Se você realmente voltar em paz, o SENHOR não falou por mim.” Ele disse: “Ouçam, todos vocês, povos!”
29Ko ia naʻe ʻalu hake ai ʻae tuʻi ʻo ʻIsileli, mo Sihosafate ko e tuʻi ʻo Siuta ki Lemoti-Kiliati.
29Assim, o rei de Israel e Josafá, rei de Judá, subiram a Ramote-Gileade.
30Pea naʻe pehē ʻe he tuʻi ʻo ʻIsileli kia Sihosafate, Te u fakapulipuli au, ʻi heʻeku hū atu ki he tau; ka ke ʻai ʻe koe ʻaho ngaahi kofu fakatuʻi. Pea naʻe fakapulipuli ia ʻe he tuʻi ʻo ʻIsileli, ka ka ʻalu atu ki he tau.
30O rei de Israel disse a Josafá: “Eu me disfarçarei e entrarei na batalha, mas você vista os seus trajes reais.” O rei de Israel se disfarçou e entrou na batalha.
31Ka naʻe fekau ʻe he tuʻi ʻo Silia ki heʻene ʻeiki ʻe toko tolungofulu ma ua naʻe pule ki heʻene ngaahi saliote ʻo pehē, ʻOua naʻa mo tau mo ia ʻoku siʻi pe ko ia ʻoku lahi, ka ko e tuʻi pe ʻo ʻIsileli.
31Ora, o rei da Síria havia ordenado aos trinta e dois capitães dos seus carros, dizendo: “Não lutem nem contra pequeno nem contra grande, exceto somente contra o rei de Israel.”
32Pea ʻi he mamata ē ngaahi ʻeiki ʻoe ngaahi saliote kia Sihosafate, naʻa nau pehē, ko eni moʻoni ʻae tuʻi ʻo ʻIsileli. Pea naʻa nau foki atu ke tau mo ia: pea naʻe kalanga atu ʻa Sihosafate.
32Quando os capitães dos carros viram Josafá, disseram: “Certamente esse é o rei de Israel!” e se voltaram para lutar contra ele. Josafá gritou.
33Pea ʻi he mamata ʻe he ngaahi ʻeiki ʻoe ngaahi saliote naʻe ʻikai ko e tuʻi ia ʻo ʻIsileli, naʻa nau foki atu mei heʻenau tuli kiate ia.
33Quando os capitães dos carros viram que não era o rei de Israel, pararam de persegui-lo.
34Pea naʻe teke noa pe ʻe ha tangata ʻae kaufana, pea naʻe fanaʻi ʻae tuʻi ʻo ʻIsileli ʻi he vahaʻa hokoʻanga ʻo ʻene mahafutau: ko ia naʻa ne pehē ai ki he tangata naʻe fakahinoʻi ʻa ʻene saliote, “Fakatafoki atu ho nima,” pea ke ʻave au mei he tau: he kuo u lavea.
34Um certo homem puxou o seu arco ao acaso, e atingiu o rei de Israel entre as juntas da armadura. Portanto, ele disse ao condutor do seu carro: “Dê a volta, e tire-me da batalha, pois estou gravemente ferido.”
35Pea naʻe tupu ʻo lahi ʻae tau ʻi he ʻaho ko ia: pea naʻe poupou hake ʻae tuʻi ʻi hono saliote ke tauʻi ʻae kakai Silia, pea naʻe pekia ia ʻi he efiafi: pea naʻe tafe ʻae toto mei he matalavea ki he loto saliote.
35A batalha se intensificou naquele dia. O rei foi escorado em seu carro de frente para os sírios, e morreu à tarde. O sangue escorreu da ferida para o fundo do carro.
36Pea feʻunga mo e tō hifo ʻae laʻā, naʻe ʻalu atu ʻae fanongonongo ki he kautau, ʻo pehē, “Ke ʻalu ʻae tangata taki taha ki hono kolo, mo e tangata taki taha ki hono fonua ʻoʻona.”
36Um grito percorreu o exército por volta do pôr do sol, dizendo: “Cada homem para a sua cidade, e cada homem para a sua terra!”
37¶ Naʻe pehē ʻae pekia ʻae tuʻi, pea naʻe ʻomi ia ki Samēlia: pea naʻa nau fai ʻae putu ʻoe tuʻi ʻi Samēlia.
37Assim o rei morreu, e foi levado para Samaria; e sepultaram o rei em Samaria.
38Pea naʻe fufulu ʻae saliote ʻe ha tokotaha ʻi he vaikeli ʻo Samēlia; pea naʻe ʻemo hake ʻe he fanga kulī ʻa hono toto pea naʻa nau fufulu ʻa ʻene mahafutau ʻo fakatatau mo e folofola ʻa Sihova, ʻaia naʻa ne folofolaʻaki.
38Lavaram o carro junto ao tanque de Samaria; e os cães lamberam o seu sangue onde as prostitutas se banhavam, de acordo com a palavra do SENHOR que ele havia falado.
39Pea ko eni, ko e toenga ngāue ʻa ʻEhapi, mo ia kotoa pē naʻa ne fai, mo e fale lei naʻa ne ngaohi, mo e ngaahi kolo kotoa pē naʻa ne langa, ʻikai kuo tohi ia ʻi he tohi fakamatala ki he ngaahi tuʻi ʻo ʻIsileli?
39Ora, o restante dos atos de Acabe, e tudo o que ele fez, e a casa de marfim que ele construiu, e todas as cidades que ele construiu, não estão escritos no livro das crônicas dos reis de Israel?
40Ko ia, naʻe mohe ʻa ʻEhapi mo ʻene ngaahi tamai; pea naʻe fetongi ia ʻi he pule ʻe hono foha ko ʻAhasia.
40Assim Acabe descansou com seus pais; e Acazias, seu filho, reinou em seu lugar.
41¶ Pea naʻe kamata pule ʻa Sihosafate ko e foha ʻo ʻAsa ki Siuta ʻi hono fā ʻoe taʻu ʻo ʻEhapi ko e tuʻi ʻo ʻIsileli.
41Josafá, filho de Asa, começou a reinar sobre Judá no quarto ano de Acabe, rei de Israel.
42Naʻe tolungofulu ma nima ʻae taʻu ʻo Sihosafate ʻi heʻene kamata pule; pea naʻa ne pule ʻi Selūsalema ʻi he taʻu ʻe uofulu ma nima. Pea ko e hingoa ʻo ʻene faʻē ko ʻAsupa ko e ʻofefine ʻo Sili.
42Josafá tinha trinta e cinco anos de idade quando começou a reinar; e ele reinou vinte e cinco anos em Jerusalém. O nome da sua mãe era Azuba, filha de Sili.
43Pea naʻa ne ʻeveʻeva ʻi he hala kotoa pē ʻo ʻene tamai ko ʻAsa; naʻe ʻikai te ne tafoki mei ai, ʻo ne fai ʻaia naʻe lelei ʻi he ʻao ʻo Sihova: ka neongo ia naʻe ʻikai ʻave ʻae ngaahi potu māʻolunga; naʻe kei fai feilaulau mo tutu ʻae meʻa namu kakala ʻe he kakai ʻi he ngaahi potu māʻolunga.
43Ele andou em todo o caminho de Asa, seu pai. Ele não se desviou dele, fazendo o que era reto aos olhos do SENHOR. Contudo, os altos não foram removidos. O povo ainda sacrificava e queimava incenso nos altos.
44Pea naʻe alea ʻa Sihosafate mo e tuʻi ʻo ʻIsileli ke na melino pe.
44Josafá fez paz com o rei de Israel.
45Pea ko eni, ko e toe ʻoe ngaahi ngāue ʻa Sihosafate, mo e mālohi naʻe hā ʻiate ia, mo ʻene faʻa tau, ʻikai kuo tohi ia ʻi he tohi fakamatala ki he ngaahi tuʻi ʻo Siuta?
45Ora, o restante dos atos de Josafá, e o seu poder que ele demonstrou, e como ele lutou, não estão escritos no livro das crônicas dos reis de Judá?
46Pea ko e toenga kakai angafakasotoma ʻaia naʻe toe ʻi he ngaahi ʻaho ʻo ʻene tamai ko ʻAsa, naʻa ne ʻave mei he fonua.
46O restante dos prostitutos cultuais, que permaneceram nos dias de seu pai Asa, ele expulsou da terra.
47ʻI he kuonga ko ia naʻe ʻikai ha tuʻi ʻi ʻItomi: ka naʻe pule ha tokotaha maʻae tuʻi.
47Não havia rei em Edom. Um representante governava.
48Naʻe maʻu ʻe Sihosafate ʻae ngaahi vaka mei Tasisi ke folau ki Ofeli ke ʻomi koula; ka naʻe ʻikai hoko ʻae folau; he naʻe maumauʻi ʻae ngaahi vaka ʻi Esioni-Kepa.
48Josafá construiu navios de Társis para irem a Ofir em busca de ouro, mas eles não foram, pois os navios naufragaram em Eziom-Geber.
49Pea naʻe pehē ai ʻe ʻAhasia ko e foha ʻo ʻEhapi kia Sihosafate, Tuku ke ʻalu ʻa ʻeku kau tamaioʻeiki fakataha mo hoʻo kau tamaioʻeiki ʻi he folau. Ka naʻe ʻikai loto ki ai ʻa Sihosafate.
49Então Acazias, filho de Acabe, disse a Josafá: “Deixe que os meus servos vão com os seus servos nos navios.” Mas Josafá não quis.
50¶ Pea naʻe mohe ʻa Sihosafate mo ʻene ngaahi tamai, pea naʻe fai hono putu ki he potu ʻo ʻene ngaahi tamai ʻi he Kolo ʻo Tevita ko ʻene tamai: pea naʻe fetongi ia ʻi he pule ʻe Siholami ko hono foha.
50Josafá descansou com seus pais, e foi sepultado com seus pais na cidade de seu pai Davi. Jeorão, seu filho, reinou em seu lugar.
51¶ Naʻe kamata pule ʻa ʻAhasia ko e foha ʻo ʻEhapi ki ʻIsileli ʻi Samēlia ʻi hono hongofulu ma fitu ʻoe taʻu ʻo Sihosafate ko e tuʻi ʻo Siuta, pea naʻa ne pule ʻi he taʻu ʻe ua ʻi ʻIsileli.
51Acazias, filho de Acabe, começou a reinar sobre Israel em Samaria no décimo sétimo ano de Josafá, rei de Judá, e ele reinou dois anos sobre Israel.
52Pea naʻa ne fai kovi ʻi he ʻao ʻo Sihova, mo ne ʻalu ʻi he hala ʻo ʻene tamai mo e hala ʻo ʻene faʻē, pea ʻi he hala ʻo Selopoami ko e foha ʻo Nipati, ʻaia naʻa ne fakaangahalaʻi ʻa ʻIsileli:
52Ele fez o que era mau aos olhos do SENHOR, e andou no caminho de seu pai, e no caminho de sua mãe, e no caminho de Jeroboão, filho de Nebate, com o qual ele fez Israel pecar.
53He naʻa ne tauhi kia Peali, mo ne lotu kiate ia, mo ne fakatupu ʻae houhau ʻo Sihova ko e ʻOtua ʻo ʻIsileli, ʻo fakatatau ki he meʻa kotoa pē naʻe fai ʻe heʻene tamai.
53Ele serviu a Baal e o adorou, e provocou à ira o SENHOR, o Deus de Israel, de todas as maneiras que seu pai havia feito.
Tip: use the ← and → keys to turn chapters.