ลูกา 1
Freedom Bible (Thai)Translation
Freedom Bible (Thai)
Kralice Bible (1613)
1เนื่องจากมีหลายคนได้ลงมือเรียบเรียงเรื่องราวเกี่ยวกับเหตุการณ์ต่าง ๆ ที่ได้สำเร็จเป็นจริงท่ามกลางพวกเรา
1Poněvadž mnozí usilovali sepsati pořádně vypravování těch věcí, kteréž jsou u nás jisté,
2ตามที่บรรดาผู้ซึ่งเป็นพยานเห็นเหตุการณ์ด้วยตาตนเองตั้งแต่แรก และเป็นผู้รับใช้พระวจนะ ได้ถ่ายทอดเรื่องเหล่านั้นแก่พวกเรา
2Jakž jsou nám vydali ti, kteřížto od počátku sami viděli, a služebníci toho Slova byli,
3ข้าพเจ้าเองก็เห็นควรที่จะเขียนเรื่องเหล่านี้เรียงตามลำดับให้ท่านเช่นกัน ท่านเธโอฟีลัสผู้ทรงเกียรติ เพราะข้าพเจ้าได้ติดตามตรวจสอบทุกสิ่งอย่างละเอียดตั้งแต่ต้น
3Vidělo se i mně, kterýž jsem toho všeho pravé povědomosti došel, tobě z gruntu o tom pořádně vypsati, výborný Theofile,
4เพื่อท่านจะได้มั่นใจในเรื่องต่าง ๆ ที่ท่านได้รับคำสอนมา
4Abys zvěděl jistotu těch věcí, jimž jsi vyučován.
5ในสมัยของเฮโรด กษัตริย์แห่งยูเดีย มีปุโรหิตคนหนึ่งชื่อเศคาริยาห์ อยู่ในเวรปุโรหิตของอาบียาห์ ภรรยาของเขาเป็นเชื้อสายของอาโรน และชื่อเอลีซาเบธ
5Byl za dnů Herodesa krále Judského kněz nějaký, jménem Zachariáš, z třídy Abiášovy, a manželka jeho ze dcer Aronových, a jméno její Alžběta.
6ทั้งสองเป็นคนชอบธรรมต่อหน้าพระเจ้า และดำเนินชีวิตอย่างไม่มีที่ติตามบัญญัติและข้อกำหนดทุกอย่างขององค์พระผู้เป็นเจ้า
6Byli pak oba spravedliví před obličejem Božím, chodíce ve všech přikázáních a spravedlnostech Páně bez úhony.
7แต่พวกเขาไม่มีลูก เพราะเอลีซาเบธเป็นหมัน และทั้งสองก็มีอายุมากแล้ว
7A neměli plodu, protože Alžběta byla neplodná, a oba se byli zstarali ve dnech svých.
8ขณะที่เศคาริยาห์กำลังทำหน้าที่ปุโรหิตต่อหน้าพระเจ้าตามเวรของตน
8I stalo se, když on úřad kněžský konal v pořádku třídy své před Bohem,
9เขาจับสลากได้เข้าไปในพระวิหารขององค์พระผู้เป็นเจ้าเพื่อเผาเครื่องหอม ตามธรรมเนียมปฏิบัติของปุโรหิต
9Že vedle obyčeje úřadu kněžského los naň přišel, aby položil zápal, vejda do chrámu Páně.
10ขณะเผาเครื่องหอม ประชาชนทั้งหมดกำลังอธิษฐานอยู่ข้างนอก
10A všecko množství lidu bylo vně, modlíce se v hodinu zápalu.
11แล้วทูตสวรรค์องค์หนึ่งขององค์พระผู้เป็นเจ้าก็ปรากฏแก่เขา ยืนอยู่ทางขวาของแท่นเผาเครื่องหอม
11Tedy ukázal se jemu anděl Páně, stoje na pravé straně oltáře zápalu.
12เมื่อเศคาริยาห์เห็นทูตสวรรค์ เขาก็ตกใจและเต็มไปด้วยความกลัว
12A uzřev jej Zachariáš, zstrašil se, a bázeň připadla na něj.
13แต่ทูตสวรรค์กล่าวกับเขาว่า “อย่ากลัวเลย เศคาริยาห์ เพราะพระเจ้าได้ยินคำขอของท่านแล้ว เอลีซาเบธภรรยาของท่านจะให้กำเนิดบุตรชายแก่ท่าน และจงตั้งชื่อเขาว่า ยอห์น
13I řekl jemu anděl: Neboj se, Zachariáši, neboť jest uslyšána modlitba tvá, a Alžběta manželka tvá porodí tobě syna, a nazůveš jméno jeho Jan.
14ท่านจะมีความยินดีและความชื่นชมยินดี และคนมากมายจะชื่นชมยินดีเมื่อเขาเกิด
14Z čehož budeš míti radost a veselé, a mnozí z jeho narození budou se radovati.
15เพราะเขาจะเป็นผู้ยิ่งใหญ่ในสายตาขององค์พระผู้เป็นเจ้า เขาจะไม่ดื่มเหล้าองุ่นหรือสุรา และจะเต็มเปี่ยมด้วยพระวิญญาณบริสุทธิ์ตั้งแต่อยู่ในครรภ์มารดา
15Bude zajisté veliký před obličejem Páně, a vína i nápoje opojného nebudeť píti, a Duchem svatým bude naplněn hned od života matky své.
16เขาจะทำให้ลูกหลานอิสราเอลจำนวนมากหันกลับมาหาองค์พระผู้เป็นเจ้า พระเจ้าของพวกเขา
16A mnohé z synů Izraelských obrátí ku Pánu Bohu jejich.
17เขาจะนำหน้าพระองค์ไปด้วยจิตวิญญาณและพลังของเอลียาห์ ‘เพื่อทำให้ใจของบิดาหันกลับมาหาลูก ๆ’ และทำให้คนที่ไม่เชื่อฟังหันมาหาปัญญาของคนชอบธรรม เพื่อเตรียมประชาชนให้พร้อมสำหรับองค์พระผู้เป็นเจ้า”
17Neboť, on předejde před obličejem jeho v duchu a v moci Eliášově, aby obrátil srdce otců k synům, a nevěřící k opatrnosti spravedlivých, aby tak připravil Pánu lid hotový.
18เศคาริยาห์กล่าวกับทูตสวรรค์ว่า “ข้าพเจ้าจะแน่ใจเรื่องนี้ได้อย่างไร? เพราะข้าพเจ้าเป็นคนแก่แล้ว และภรรยาของข้าพเจ้าก็มีอายุมากแล้ว”
18I řekl Zachariáš k andělu: Po čemž to poznám? Nebo já starý jsem, a manželka má zstarala se ve dnech svých.
19ทูตสวรรค์ตอบเขาว่า “เราคือกาเบรียล ผู้ยืนอยู่ต่อหน้าพระเจ้า เราถูกส่งมาเพื่อพูดกับท่าน และนำข่าวดีนี้มาบอกท่าน
19Odpověděv anděl, řekl jemu: Jáť jsem Gabriel, kterýž stojím před obličejem Božím, a poslán jsem, abych mluvil s tebou, a tyto věci veselé tobě zvěstoval.
20จงดู ท่านจะเป็นใบ้ พูดไม่ได้ จนถึงวันที่สิ่งเหล่านี้เกิดขึ้น เพราะท่านไม่เชื่อคำของเรา ซึ่งจะสำเร็จตามเวลาที่กำหนด”
20A aj, budeš němý, a nebudeš moci mluviti až do toho dne, v kterémž se tyto věci stanou, protože jsi neuvěřil řečem mým, kteréž se naplní časem svým.
21ประชาชนกำลังรอเศคาริยาห์ และประหลาดใจที่เขาอยู่ในพระวิหารนาน
21Lid pak očekával Zachariáše, a divili se, že on tak prodléval v chrámě.
22เมื่อเขาออกมา เขาพูดกับพวกเขาไม่ได้ พวกเขาจึงรู้ว่าเขาได้เห็นนิมิตในพระวิหาร เขาทำมือเป็นสัญญาณแก่พวกเขาต่อไป และยังคงเป็นใบ้
22Vyšed pak, nemohl mluviti k nim. I srozuměli, že vidění viděl v chrámě. Nebo on návěští jim dával, a zůstal němý.
23เมื่อครบกำหนดวันรับใช้ของเขา เขาก็กลับบ้าน
23I stalo se, když se vyplnili dnové konání úřadu jeho, odšel do domu svého.
24หลังจากวันเหล่านั้น เอลีซาเบธภรรยาของเขาก็ตั้งครรภ์ และเก็บตัวอยู่ห้าเดือน โดยกล่าวว่า
24A po těch dnech počala Alžběta manželka jeho, a tajila se za pět měsíců, řkuci:
25“องค์พระผู้เป็นเจ้าทำเช่นนี้แก่ข้าพเจ้าในเวลาที่พระองค์หันมามองข้าพเจ้า เพื่อขจัดความอับอายของข้าพเจ้าท่ามกลางผู้คน”
25Že tak mi učinil Pán ve dnech, v nichžto vzezřel, aby odjal mé pohanění mezi lidmi.
26ในเดือนที่หก พระเจ้าส่งทูตสวรรค์กาเบรียลไปยังเมืองนาซาเร็ธในแคว้นกาลิลี
26V měsíci pak šestém poslán jest anděl Gabriel od Boha do města Galilejského, kterémuž jméno Nazarét,
27ไปหาหญิงพรหมจารีคนหนึ่งซึ่งหมั้นหมายไว้กับชายชื่อโยเซฟ ผู้สืบเชื้อสายจากวงศ์วานของดาวิด หญิงพรหมจารีนั้นชื่อมารีย์
27Ku panně zasnoubené muži, kterémuž jméno bylo Jozef, z domu Davidova, a jméno panny Maria.
28ทูตสวรรค์เข้ามาหานางและกล่าวว่า “จงชื่นชมยินดีเถิด ท่านผู้ที่ได้รับความโปรดปรานอย่างยิ่ง! องค์พระผู้เป็นเจ้าสถิตกับท่าน ท่านได้รับพรเหนือบรรดาผู้หญิง!”
28I všed k ní anděl, dí: Zdráva milosti došlá, Pán Bůh s tebou, požehnaná ty mezi ženami.
29แต่เมื่อนางเห็นเขา นางก็รู้สึกกังวลใจอย่างมากกับคำกล่าวนั้น และครุ่นคิดว่าคำทักทายเช่นนี้หมายถึงอะไร
29Ona pak uzřevši ho, zarmoutila se nad řečí jeho, a myslila, jaké by to bylo pozdravení.
30ทูตสวรรค์กล่าวกับนางว่า “อย่ากลัวเลย มารีย์ เพราะท่านได้รับความโปรดปรานจากพระเจ้า
30I řekl jí anděl: Neboj se, Maria, nebo jsi nalezla milost u Boha.
31ท่านจะตั้งครรภ์และให้กำเนิดบุตรชาย และจงตั้งชื่อเขาว่า ‘เยซู’
31A počneš v životě a porodíš syna, a nazůveš jméno jeho Ježíš.
32เขาจะเป็นผู้ยิ่งใหญ่ และจะได้ชื่อว่า พระบุตรขององค์ผู้สูงสุด องค์พระผู้เป็นเจ้าพระเจ้าจะประทานบัลลังก์ของดาวิดบรรพบุรุษของเขาแก่เขา
32Tenť bude veliký, a Syn Nejvyššího slouti bude, a dáť jemu Pán Bůh stolici Davida otce jeho.
33และเขาจะครอบครองวงศ์วานของยาโคบตลอดไป อาณาจักรของเขาจะไม่มีวันสิ้นสุด”
33A kralovati bude v domě Jákobově na věky, a království jeho nebude konce.
34มารีย์กล่าวกับทูตสวรรค์ว่า “เรื่องนี้จะเป็นไปได้อย่างไร ในเมื่อข้าพเจ้ายังเป็นหญิงพรหมจารี?”
34I řekla Maria k andělu: Kterak se to stane, poněvadž já muže nepoznávám?
35ทูตสวรรค์ตอบนางว่า “พระวิญญาณบริสุทธิ์จะมาเหนือท่าน และพลังขององค์ผู้สูงสุดจะปกคลุมท่าน เพราะเหตุนี้ ผู้บริสุทธิ์ที่เกิดจากท่านจะได้ชื่อว่า พระบุตรของพระเจ้า
35A odpověděv anděl, řekl jí: Duch svatý sstoupí v tě, a moc Nejvyššího zastíní tobě; a protož, což se z tebe svatého narodí, slouti bude Syn Boží.
36เอลีซาเบธญาติของท่านก็ตั้งครรภ์บุตรชายในวัยชราเช่นกัน และบัดนี้นางที่คนเคยเรียกว่าเป็นหมันก็ตั้งครรภ์ได้หกเดือนแล้ว
36A aj, Alžběta, příbuzná tvá, i ona počala syna v starosti své, a tento jest jí šestý měsíc, kteráž sloula neplodná.
37เพราะไม่มีสิ่งใดที่พระเจ้ากล่าวแล้วจะเป็นไปไม่ได้”
37Neboť nebude nemožné u Boha všeliké slovo.
38มารีย์กล่าวว่า “ข้าพเจ้าเป็นผู้รับใช้ขององค์พระผู้เป็นเจ้า ขอให้เป็นไปกับข้าพเจ้าตามคำของท่าน” แล้วทูตสวรรค์ก็จากนางไป
38I řekla Maria: Aj, služebnice Páně, staniž mi se podle slova tvého. I odšel od ní anděl.
39ในเวลานั้น มารีย์ลุกขึ้นและรีบเดินทางไปยังเมืองหนึ่งในแถบภูเขาของยูดาห์
39Tedy povstavši Maria v těch dnech, odešla na hory s chvátáním do města Judova.
40นางเข้าไปในบ้านของเศคาริยาห์ และทักทายเอลีซาเบธ
40I vešla do domu Zachariášova, a pozdravila Alžběty.
41เมื่อเอลีซาเบธได้ยินคำทักทายของมารีย์ ทารกในครรภ์ของนางก็ดิ้น และเอลีซาเบธก็เต็มเปี่ยมด้วยพระวิญญาณบริสุทธิ์
41I stalo se, jakž uslyšela pozdravení Marie Alžběta, zplésalo nemluvňátko v životě jejím, a naplněna jest Duchem svatým Alžběta.
42นางร้องเสียงดังว่า “เธอได้รับพรเหนือบรรดาผู้หญิง และผลแห่งครรภ์ของเธอก็ได้รับพร!
42I zvolala hlasem velikým a řekla: Požehnaná ty mezi ženami, a požehnaný plod života tvého.
43เหตุใดข้าพเจ้าจึงได้รับความโปรดปรานถึงเพียงนี้ ที่มารดาขององค์พระผู้เป็นเจ้าของข้าพเจ้ามาหาข้าพเจ้า?
43A odkud mi to, aby přišla matka Pána mého ke mně?
44เพราะทันทีที่เสียงทักทายของเธอเข้ามาถึงหูข้าพเจ้า ทารกในครรภ์ของข้าพเจ้าก็ดิ้นด้วยความยินดี!
44Nebo aj, jakž se stal hlas pozdravení tvého v uších mých, zplésalo radostně nemluvňátko v životě mém.
45หญิงผู้ที่เชื่อก็เป็นสุข เพราะสิ่งที่องค์พระผู้เป็นเจ้ากล่าวแก่นางจะสำเร็จ!”
45A blahoslavená, kteráž uvěřila, neboť dokonány budou ty věci, kteréž jsou povědíny jí ode Pána.
46มารีย์กล่าวว่า “จิตของข้าพเจ้าเทิดทูนองค์พระผู้เป็นเจ้า
46Tedy řekla Maria: Velebí duše má Hospodina,
47วิญญาณของข้าพเจ้าชื่นชมยินดีในพระเจ้า พระผู้ช่วยให้รอดของข้าพเจ้า
47A veselí se duch můj v Bohu, Spasiteli mém,
48เพราะพระองค์เห็นความต่ำต้อยของผู้รับใช้ของพระองค์ ตั้งแต่บัดนี้เป็นต้นไป คนทุกชั่วอายุจะเรียกข้าพเจ้าว่าเป็นผู้ได้รับพร
48Že jest vzezřel na ponížení služebnice své; neb aj, od této chvíle blahoslaviti mne budou všickni národové.
49เพราะองค์ผู้มีอำนาจยิ่งใหญ่ได้ทำสิ่งยิ่งใหญ่แก่ข้าพเจ้า นามของพระองค์บริสุทธิ์
49Neboť mi učinil veliké věci ten, jenž mocný jest, a svaté jméno jeho,
50ความเมตตาของพระองค์มีแก่คนที่ยำเกรงพระองค์ จากชั่วอายุหนึ่งถึงอีกชั่วอายุหนึ่ง
50A jehož milosrdenství od pokolení až do pokolení bojícím se jeho.
51พระองค์สำแดงพลังด้วยแขนของพระองค์ ทำให้คนที่เย่อหยิ่งในความคิดของใจตนกระจัดกระจายไป
51Dokázal moci ramenem svým, rozptýlil pyšné myšlením srdce jejich.
52ดึงบรรดาผู้ปกครองลงจากบัลลังก์ และยกคนต่ำต้อยขึ้น
52Sházel mocné s stolic, a povýšil ponížených.
53ให้คนหิวอิ่มด้วยสิ่งดี ๆ และส่งคนร่ำรวยกลับไปมือเปล่า
53Lačné nakrmil dobrými věcmi, a bohaté pustil prázdné.
54พระองค์ช่วยเหลืออิสราเอล ผู้รับใช้ของพระองค์ เพื่อระลึกถึงความเมตตา
54Přijal Izraele, služebníka svého, pamětliv jsa na milosrdenství své
55ตามที่พระองค์กล่าวไว้กับบรรพบุรุษของพวกเรา แก่อับราฮัมและลูกหลาน ของเขาตลอดไป”
55(Jakož mluvil k otcům našim, k Abrahamovi a semeni jeho) na věky.
56มารีย์พักอยู่กับเอลีซาเบธประมาณสามเดือน แล้วจึงกลับบ้านของตน
56I zůstala Maria s ní asi za tři měsíce, a potom navrátila se do domu svého.
57เมื่อถึงเวลาที่เอลีซาเบธจะคลอด นางก็ให้กำเนิดบุตรชาย
57Alžbětě pak naplnil se čas, aby porodila; i porodila syna.
58เพื่อนบ้านและญาติ ๆ ของนางได้ยินว่าองค์พระผู้เป็นเจ้าสำแดงความเมตตาอย่างยิ่งแก่นาง พวกเขาจึงร่วมชื่นชมยินดีกับนาง
58A uslyšeli sousedé a přátelé její, že Hospodin veliké učinil s ní milosrdenství své, i radovali se spolu s ní.
59ในวันที่แปด พวกเขามาเพื่อทำพิธีเข้าสุหนัตให้เด็ก และตั้งใจจะเรียกเด็กว่า เศคาริยาห์ ตามชื่อบิดาของเขา
59Stalo se pak v den osmý, přišli obřezovati dítěte, a nazývali jej jménem otce jeho Zachariášem.
60แต่มารดาของเด็กตอบว่า “ไม่ใช่ เขาจะต้องชื่อ ยอห์น”
60Ale odpověděvši matka jeho, řekla: Nikoli, ale slouti bude Jan.
61พวกเขากล่าวกับนางว่า “ในหมู่ญาติของเธอไม่มีใครชื่อนี้”
61I řekli k ní: Však nižádného není v rodu tvém, kterýž by sloul jménem tím.
62แล้วพวกเขาก็ทำมือเป็นสัญญาณถามบิดาของเด็กว่าเขาต้องการให้เด็กชื่ออะไร
62I dávali návěští otci jeho, jak by ho chtěl nazývati.
63เขาขอแผ่นสำหรับเขียน แล้วเขียนว่า “เขาชื่อ ยอห์น” ทุกคนต่างประหลาดใจ
63A on požádav deštičky, napsal řka: Jan jest jméno jeho. I divili se všickni.
64ทันใดนั้น ปากของเขาก็เปิดออก ลิ้นของเขาก็คลาย และเขาเริ่มพูดสรรเสริญพระเจ้า
64A ihned otevřela se ústa jeho a jazyk jeho, i mluvil, velebě Boha.
65ทุกคนที่อยู่รอบ ๆ พวกเขาต่างเกิดความกลัว และผู้คนก็เล่าเรื่องเหล่านี้กันไปทั่วแถบภูเขาของยูเดีย
65Tedy přišla bázeň na všecky sousedy jejich, a po všech horách Judských rozhlásána jsou všecka ta slova.
66ทุกคนที่ได้ยินต่างเก็บเรื่องเหล่านี้ไว้ในใจ และพูดว่า “แล้วเด็กคนนี้จะเป็นอะไรต่อไป?” เพราะมือขององค์พระผู้เป็นเจ้าอยู่กับเขา
66A všickni, kteříž o tom slyšeli, skládali to v srdci svém, řkouce: I kteraké dítě toto bude? A ruka Páně byla s ním.
67เศคาริยาห์บิดาของเด็กเต็มเปี่ยมด้วยพระวิญญาณบริสุทธิ์ และเผยพระวจนะว่า
67Zachariáš pak otec jeho naplněn jest Duchem svatým, a prorokoval řka:
68“องค์พระผู้เป็นเจ้า พระเจ้าของอิสราเอล สมควรได้รับการสรรเสริญ เพราะพระองค์มาเยี่ยมเยียนและไถ่ประชาชนของพระองค์
68Požehnaný Pán Bůh Izraelský, že jest navštívil, a učinil vykoupení lidu svému,
69และยกเขาสัตว์แห่งความรอดขึ้นให้เรา ในวงศ์วานของดาวิด ผู้รับใช้ของพระองค์
69A vyzdvihl nám roh spasení v domu Davida, služebníka svého,
70(ตามที่พระองค์กล่าวไว้โดยปากของบรรดาผู้เผยพระวจนะบริสุทธิ์ของพระองค์ตั้งแต่โบราณกาล)
70Jakož mluvil skrze ústa proroků svých svatých, kteříž byli od věků,
71คือ ความรอดจากศัตรูของเรา และจากมือของทุกคนที่เกลียดชังเรา
71O vysvobození z nepřátel našich, a z ruky všech, kteříž nás nenáviděli,
72เพื่อสำแดงความเมตตาแก่บรรพบุรุษของเรา และระลึกถึงพันธสัญญาอันบริสุทธิ์ของพระองค์
72Aby učinil milosrdenství s otci našimi, a rozpomenul se na smlouvu svou svatou,
73คือ คำปฏิญาณที่พระองค์สาบานไว้แก่อับราฮัม บรรพบุรุษของเรา
73Na přísahu, kterouž jest přisáhl Abrahamovi, otci našemu, že jistě nám to dá,
74เพื่อให้เรา เมื่อเราพ้นจากมือของศัตรูแล้ว สามารถรับใช้พระองค์โดยปราศจากความกลัว
74Abychom bez strachu, z ruky nepřátel našich jsouce vysvobozeni, sloužili jemu,
75ด้วยความบริสุทธิ์และความชอบธรรมต่อหน้าพระองค์ ตลอดทุกวันในชีวิตของเรา
75V svatosti a v spravedlnosti před obličejem jeho, po všecky dny života našeho.
76และเจ้า เด็กน้อยเอ๋ย จะได้ชื่อว่าเป็นผู้เผยพระวจนะขององค์ผู้สูงสุด เพราะเจ้าจะนำหน้าองค์พระผู้เป็นเจ้าไปเพื่อเตรียมทางของพระองค์
76Ty pak, dítě, prorokem Nejvyššího slouti budeš, nebo předejdeš před tváří Páně připravovati cesty jeho,
77เพื่อให้ประชาชนของพระองค์รู้จักความรอดด้วยการยกโทษบาปของพวกเขา
77Aby bylo dáno umění spasitelné lidu jeho na odpuštění hříchů jejich,
78เพราะความเมตตาอันอ่อนโยนของพระเจ้าของเรา รุ่งอรุณจากเบื้องบนจะมาเยี่ยมเยียนเราด้วยความเมตตานี้
78Skrze srdečné milosrdenství Boha našeho, v němžto navštívil nás, vyšed z výsosti,
79เพื่อส่องสว่างแก่ผู้ที่นั่งอยู่ในความมืดและเงาแห่งความตาย และนำเท้าของเราเข้าสู่ทางแห่งสันติสุข”
79Aby se ukázal sedícím v temnostech a v stínu smrti, k spravení noh našich na cestu pokoje.
80เด็กนั้นเติบโตขึ้น และจิตวิญญาณก็เข้มแข็งขึ้น เขาอยู่ในถิ่นทุรกันดารจนถึงวันที่ปรากฏตัวต่อประชาชนอิสราเอล
80Dítě pak rostlo a posilovalo se v duchu, a bylo na poušti až do dne zjevení svého lidu Izraelskému.
Tip: use the ← and → keys to turn chapters.