מְלָכִים ב
Chapter 8
Hebrew Old Testament (Ma…
vs Freedom Bible (Thai)
Aa
Text size
Line width
Verse numbers

מְלָכִים ב 8

Hebrew Old Testament (Masoretic Text)
Freedom Bible (Thai)
1וֶאֱלִישָׁ֡ע דִּבֶּ֣ר אֶל־הָאִשָּׁה֩ אֲשֶׁר־הֶחֱיָ֨ה אֶת־בְּנָ֜הּ לֵאמֹ֗ר ק֤וּמִי וּלְכִי֙ *אַתִּי (אַ֣תְּ) וּבֵיתֵ֔ךְ וְג֖וּרִי בַּאֲשֶׁ֣ר תָּג֑וּרִי כִּֽי־קָרָ֤א יְהוָה֙ לָֽרָעָ֔ב וְגַם־בָּ֥א אֶל־הָאָ֖רֶץ שֶׁ֥בַע שָׁנִֽים׃
1ก่อนหน้านี้ เอลีชา​ได้พูด​กับหญิง​ที่​เขาทำให้ลูกชาย​ของนาง​กลับมีชีวิต​ว่า “ลุก​ขึ้นเถิด เจ้า​กับครอบครัวจง​ออก​ไปพักอาศัยชั่วคราว​ที่ใดก็ตาม​ที่​อยู่​ได้ เพราะพระยาห์เวห์​ทรงเรียก​ให้​เกิดการกันดารอาหาร​และมัน​จะ​เกิด​ขึ้น​ในแผ่นดิน​เป็นเวลาเจ็ดปี”
2וַתָּ֙קָם֙ הָֽאִשָּׁ֔ה וַתַּ֕עַשׂ כִּדְבַ֖ר אִ֣ישׁ הָאֱלֹהִ֑ים וַתֵּ֤לֶךְ הִיא֙ וּבֵיתָ֔הּ וַתָּ֥גָר בְּאֶֽרֶץ־פְּלִשְׁתִּ֖ים שֶׁ֥בַע שָׁנִֽים׃
2หญิงนั้น​จึงลุก​ขึ้น​ทำตามคำ​ของคนของพระเจ้า นาง​กับครอบครัว​ไปอาศัย​อยู่​ในแผ่นดินฟีลิสเตียเจ็ดปี
3וַיְהִ֗י מִקְצֵה֙ שֶׁ֣בַע שָׁנִ֔ים וַתָּ֥שָׁב הָאִשָּׁ֖ה מֵאֶ֣רֶץ פְּלִשְׁתִּ֑ים וַתֵּצֵא֙ לִצְעֹ֣ק אֶל־הַמֶּ֔לֶךְ אֶל־בֵּיתָ֖הּ וְאֶל־שָׂדָֽהּ׃
3เมื่อครบเจ็ดปี หญิงนั้น​ก็​กลับ​จากแผ่นดินฟีลิสเตีย แล้วไปวิงวอน​กษัตริย์ขอบ้าน​และที่ดิน​ของนางคืน
4וְהַמֶּ֗לֶךְ מְדַבֵּר֙ אֶל־גֵּ֣חֲזִ֔י נַ֥עַר אִישׁ־הָאֱלֹהִ֖ים לֵאמֹ֑ר סַפְּרָה־נָּ֣א לִ֔י אֵ֥ת כָּל־הַגְּדֹלֹ֖ות אֲשֶׁר־עָשָׂ֥ה אֱלִישָֽׁע׃
4ขณะนั้น​กษัตริย์กำลังพูด​กับเกหะซีผู้รับใช้​ของคนของพระเจ้า​ว่า “โปรดเล่าเรื่องยิ่งใหญ่ทั้งหมด​ที่เอลีชาทำให้ข้าฟัง”
5וַ֠יְהִי ה֥וּא מְסַפֵּ֣ר לַמֶּלֶךְ֮ אֵ֣ת אֲשֶׁר־הֶחֱיָ֣ה אֶת־הַמֵּת֒ וְהִנֵּ֨ה הָאִשָּׁ֜ה אֲשֶׁר־הֶחֱיָ֤ה אֶת־בְּנָהּ֙ צֹעֶ֣קֶת אֶל־הַמֶּ֔לֶךְ עַל־בֵּיתָ֖הּ וְעַל־שָׂדָ֑הּ וַיֹּ֤אמֶר גֵּֽחֲזִי֙ אֲדֹנִ֣י הַמֶּ֔לֶךְ זֹ֚את הָֽאִשָּׁ֔ה וְזֶה־בְּנָ֖הּ אֲשֶׁר־הֶחֱיָ֥ה אֱלִישָֽׁע׃
5ขณะ​ที่เกหะซีกำลังเล่า​ให้​กษัตริย์ฟัง​ว่าเอลีชาทำให้คน​ตาย​กลับมีชีวิต​ได้อย่างไร ดูสิ หญิง​ที่เอลีชาทำให้ลูกชาย​ของนาง​กลับมีชีวิต​ก็​มาวิงวอน​กษัตริย์เรื่องบ้าน​และที่ดิน​ของนางพอดี เกหะซี​จึงพูด​ว่า “ท่าน​กษัตริย์ นาย​ของข้า นี่​คือหญิงคนนั้น​และนี่​คือลูกชาย​ของนาง​ที่เอลีชาทำให้​กลับมีชีวิต”
6וַיִּשְׁאַ֥ל הַמֶּ֛לֶךְ לָאִשָּׁ֖ה וַתְּסַפֶּר־לֹ֑ו וַיִּתֶּן־לָ֣הּ הַמֶּלֶךְ֩ סָרִ֨יס אֶחָ֜ד לֵאמֹ֗ר הָשֵׁ֤יב אֶת־כָּל־אֲשֶׁר־לָהּ֙ וְאֵת֙ כָּל־תְּבוּאֹ֣ת הַשָּׂדֶ֔ה מִיֹּ֛ום עָזְבָ֥ה אֶת־הָאָ֖רֶץ וְעַד־עָֽתָּה׃ פ
6เมื่อ​กษัตริย์​ถาม หญิงนั้น​ก็เล่าเรื่อง​ให้ฟัง กษัตริย์​จึงแต่งตั้ง​เจ้าหน้าที่คนหนึ่ง​ให้ดูแลเรื่อง​ของนางพร้อม​สั่ง​ว่า “คืนทุกสิ่ง​ที่​เป็น​ของนาง รวม​ทั้งผลผลิตทั้งหมด​จากที่ดินตั้งแต่วัน​ที่นาง​ออก​จากแผ่นดินจนถึงวันนี้”
7וַיָּבֹ֤א אֱלִישָׁע֙ דַּמֶּ֔שֶׂק וּבֶן־הֲדַ֥ד מֶֽלֶךְ־אֲרָ֖ם חֹלֶ֑ה וַיֻּגַּד־לֹ֣ו לֵאמֹ֔ר בָּ֛א אִ֥ישׁ הָאֱלֹהִ֖ים עַד־הֵֽנָּה׃
7เอลีชา​ไปดามัสกัส ขณะนั้นเบนฮาดัด​กษัตริย์แห่งซีเรียกำลังป่วย มีคน​บอก​เขา​ว่า “คนของพระเจ้า​มา​ที่นี่​แล้ว”
8וַיֹּ֨אמֶר הַמֶּ֜לֶךְ אֶל־חֲזָהאֵ֗ל קַ֤ח בְּיָֽדְךָ֙ מִנְחָ֔ה וְלֵ֕ךְ לִקְרַ֖את אִ֣ישׁ הָאֱלֹהִ֑ים וְדָרַשְׁתָּ֙ אֶת־יְהוָ֤ה מֵֽאֹותֹו֙ לֵאמֹ֔ר הַאֶחְיֶ֖ה מֵחֳלִ֥י זֶֽה׃
8กษัตริย์​กล่าว​กับฮาซาเอล​ว่า “นำ​ของกำนัลติดมือ​ไปด้วย ไป​พบคนของพระเจ้า แล้ว​ถามพระยาห์เวห์​ผ่าน​เขา​ว่า ‘ข้า​จะหาย​จากอาการป่วยนี้​หรือ​ไม่?’”
9וַיֵּ֣לֶךְ חֲזָאֵל֮ לִקְרָאתֹו֒ וַיִּקַּ֨ח מִנְחָ֤ה בְיָדֹו֙ וְכָל־ט֣וּב דַּמֶּ֔שֶׂק מַשָּׂ֖א אַרְבָּעִ֣ים גָּמָ֑ל וַיָּבֹא֙ וַיַּעֲמֹ֣ד לְפָנָ֔יו וַיֹּ֗אמֶר בִּנְךָ֙ בֶן־הֲדַ֤ד מֶֽלֶךְ־אֲרָם֙ שְׁלָחַ֤נִי אֵלֶ֙יךָ֙ לֵאמֹ֔ר הַאֶחְיֶ֖ה מֵחֳלִ֥י זֶֽה׃
9ฮาซาเอล​จึง​ไป​พบเอลีชา​โดย​นำ​ของกำนัล​ซึ่ง​เป็นของดีทุกอย่าง​จากดามัสกัสบรรทุกบนอูฐสี่สิบตัว​ไปด้วย เขา​มายืน​ต่อหน้าเอลีชา​และพูด​ว่า “เบนฮาดัด​กษัตริย์แห่งซีเรียผู้เป็น​บุตร​ของ​ท่าน​ส่งข้า​มา​ถาม​ว่า ‘ข้า​จะหาย​จากอาการป่วยนี้​หรือ​ไม่?’”
10וַיֹּ֤אמֶר אֵלָיו֙ אֱלִישָׁ֔ע לֵ֥ךְ אֱמָר־*לֹא (לֹ֖ו) חָיֹ֣ה תִחְיֶ֑ה וְהִרְאַ֥נִי יְהוָ֖ה כִּֽי־מֹ֥ות יָמֽוּת׃
10เอลีชาตอบ​ว่า “ไป​บอก​เขา​ว่า ‘ท่าน​จะหายอย่างแน่นอน’ แต่พระยาห์เวห์​ทรงสำแดง​แก่ข้า​ว่า​เขา​จะ​ตายอย่างแน่นอน”
11וַיַּעֲמֵ֥ד אֶת־פָּנָ֖יו וַיָּ֣שֶׂם עַד־בֹּ֑שׁ וַיֵּ֖בְךְּ אִ֥ישׁ הָאֱלֹהִֽים׃
11เอลีชาจ้องฮาซาเอลอย่างแน่วแน่จน​เกิดความอึดอัด แล้วคนของพระเจ้า​ก็ร้องไห้
12וַיֹּ֣אמֶר חֲזָאֵ֔ל מַדּ֖וּעַ אֲדֹנִ֣י בֹכֶ֑ה וַיֹּ֡אמֶר כִּֽי־יָדַ֡עְתִּי אֵ֣ת אֲשֶׁר־תַּעֲשֶׂה֩ לִבְנֵ֨י יִשְׂרָאֵ֜ל רָעָ֗ה מִבְצְרֵיהֶ֞ם תְּשַׁלַּ֤ח בָּאֵשׁ֙ וּבַחֻֽרֵיהֶם֙ בַּחֶ֣רֶב תַּהֲרֹ֔ג וְעֹלְלֵיהֶ֣ם תְּרַטֵּ֔שׁ וְהָרֹתֵיהֶ֖ם תְּבַקֵּֽעַ׃
12ฮาซาเอล​ถาม​ว่า “นาย​ของข้า ทำไม​ท่าน​จึงร้องไห้?” เขา​ตอบ​ว่า “เพราะข้ารู้​ถึงความชั่วร้าย​ที่​เจ้า​จะ​ทำ​ต่อชาวอิสราเอล เจ้า​จะเผาป้อมปราการ​ของ​พวกเขา ฆ่าชายหนุ่มด้วยดาบ ทุบเด็กเล็กจนแหลก และผ่าท้องหญิงมีครรภ์”
13וַיֹּ֣אמֶר חֲזָהאֵ֔ל כִּ֣י מָ֤ה עַבְדְּךָ֙ הַכֶּ֔לֶב כִּ֣י יַעֲשֶׂ֔ה הַדָּבָ֥ר הַגָּדֹ֖ול הַזֶּ֑ה וַיֹּ֣אמֶר אֱלִישָׁ֔ע הִרְאַ֧נִי יְהוָ֛ה אֹתְךָ֖ מֶ֥לֶךְ עַל־אֲרָֽם׃
13ฮาซาเอลพูด​ว่า “แต่ผู้รับใช้​ของ​ท่าน​เป็นเพียงสุนัข จะ​ทำเรื่องใหญ่ขนาดนี้​ได้อย่างไร?” เอลีชาตอบ​ว่า “พระยาห์เวห์​ทรงสำแดง​แก่ข้า​ว่า​เจ้า​จะ​เป็น​กษัตริย์เหนือซีเรีย”
14וַיֵּ֣לֶךְ ׀ מֵאֵ֣ת אֱלִישָׁ֗ע וַיָּבֹא֙ אֶל־אֲדֹנָ֔יו וַיֹּ֣אמֶר לֹ֔ו מָֽה־אָמַ֥ר לְךָ֖ אֱלִישָׁ֑ע וַיֹּ֕אמֶר אָ֥מַר לִ֖י חָיֹ֥ה תִחְיֶֽה׃
14ฮาซาเอล​จึง​จากเอลีชา​และ​กลับ​ไปหานาย​ของตน กษัตริย์​ถาม​เขา​ว่า “เอลีชาพูดอะไร​กับ​เจ้า?” เขา​ตอบ​ว่า “เขา​บอก​ว่า​ท่าน​จะหายอย่างแน่นอน”
15וַיְהִ֣י מִֽמָּחֳרָ֗ת וַיִּקַּ֤ח הַמַּכְבֵּר֙ וַיִּטְבֹּ֣ל בַּמַּ֔יִם וַיִּפְרֹ֥שׂ עַל־פָּנָ֖יו וַיָּמֹ֑ת וַיִּמְלֹ֥ךְ חֲזָהאֵ֖ל תַּחְתָּֽיו׃ פ
15วันรุ่ง​ขึ้นฮาซาเอลเอาผ้าหนา​ไปชุบน้ำ​แล้วคลุม​ลงบนใบหน้า​ของ​กษัตริย์จน​เขา​ตาย จากนั้นฮาซาเอล​ก็​ขึ้นครองราชย์แทน
16וּבִשְׁנַ֣ת חָמֵ֗שׁ לְיֹורָ֤ם בֶּן־אַחְאָב֙ מֶ֣לֶךְ יִשְׂרָאֵ֔ל וִיהֹושָׁפָ֖ט מֶ֣לֶךְ יְהוּדָ֑ה מָלַ֛ךְ יְהֹורָ֥ם בֶּן־יְהֹושָׁפָ֖ט מֶ֥לֶךְ יְהוּדָֽה׃
16ในปี​ที่ห้า​ของโยรัม​บุตรอาหับ​กษัตริย์แห่งอิสราเอล ขณะ​ที่เยโฮชาฟัท​เป็น​กษัตริย์แห่งยูดาห์ เยโฮรัม​บุตรเยโฮชาฟัท​ขึ้นครองราชย์​เป็น​กษัตริย์แห่งยูดาห์
17בֶּן־שְׁלֹשִׁ֥ים וּשְׁתַּ֛יִם שָׁנָ֖ה הָיָ֣ה בְמָלְכֹ֑ו וּשְׁמֹנֶ֣ה *שָׁנָה (שָׁנִ֔ים) מָלַ֖ךְ בִּירוּשָׁלָֽ͏ִם׃
17เขามีอายุสามสิบสองปี เมื่อ​ขึ้นครองราชย์ และครองราชย์​ที่เยรูซาเล็มแปดปี
18וַיֵּ֨לֶךְ בְּדֶ֣רֶךְ ׀ מַלְכֵ֣י יִשְׂרָאֵ֗ל כַּאֲשֶׁ֤ר עָשׂוּ֙ בֵּ֣ית אַחְאָ֔ב כִּ֚י בַּת־אַחְאָ֔ב הָֽיְתָה־לֹּ֖ו לְאִשָּׁ֑ה וַיַּ֥עַשׂ הָרַ֖ע בְּעֵינֵ֥י יְהוָֽה׃
18เขาดำเนินตามทาง​ของ​กษัตริย์แห่งอิสราเอลเช่นเดียว​กับวงศ์อาหับ เพราะ​เขาแต่งงาน​กับ​บุตรสาว​ของอาหับ เขา​ทำสิ่งชั่วร้าย​ในสายพระเนตร​ของพระยาห์เวห์
19וְלֹֽא־אָבָ֤ה יְהוָה֙ לְהַשְׁחִ֣ית אֶת־יְהוּדָ֔ה לְמַ֖עַן דָּוִ֣ד עַבְדֹּ֑ו כַּאֲשֶׁ֣ר אָֽמַר־לֹ֗ו לָתֵ֨ת לֹ֥ו נִ֛יר לְבָנָ֖יו כָּל־הַיָּמִֽים׃
19แต่พระยาห์เวห์​ไม่​ทรงประสงค์​จะทำลายยูดาห์ เพราะ​เห็น​แก่ดาวิดผู้รับใช้​ของพระองค์ ตาม​ที่​ทรงสัญญา​ว่า​จะประทานตะเกียง​ให้ดาวิด​และลูกหลาน​ของ​เขาตลอด​ไป
20בְּיָמָיו֙ פָּשַׁ֣ע אֱדֹ֔ום מִתַּ֖חַת יַד־יְהוּדָ֑ה וַיַּמְלִ֥כוּ עֲלֵיהֶ֖ם מֶֽלֶךְ׃
20ในสมัย​ของ​เขา เอโดม​กบฏ​ต่ออำนาจ​ของยูดาห์​และตั้ง​กษัตริย์​ของตนเอง
21וַיַּעֲבֹ֤ר יֹורָם֙ צָעִ֔ירָה וְכָל־הָרֶ֖כֶב עִמֹּ֑ו וַֽיְהִי־ה֞וּא קָ֣ם לַ֗יְלָה וַיַּכֶּ֨ה אֶת־אֱדֹ֜ום הַסֹּבֵ֤יב אֵלָיו֙ וְאֵת֙ שָׂרֵ֣י הָרֶ֔כֶב וַיָּ֥נָס הָעָ֖ם לְאֹהָלָֽיו׃
21โยรัม​จึงข้าม​ไป​ยังซาอีร์พร้อมรถศึกทั้งหมด​ของ​เขา เขาลุก​ขึ้น​ในเวลากลางคืนพร้อม​กับบรรดาผู้บัญชาการรถศึก​แล้วโจมตีชาวเอโดม​ที่ล้อม​เขาไว้ คน​ทั้งหลาย​ก็หนี​กลับกระโจม​ของตน
22וַיִּפְשַׁ֣ע אֱדֹ֗ום מִתַּ֙חַת֙ יַד־יְהוּדָ֔ה עַ֖ד הַיֹּ֣ום הַזֶּ֑ה אָ֛ז תִּפְשַׁ֥ע לִבְנָ֖ה בָּעֵ֥ת הַהִֽיא׃
22เอโดม​จึง​กบฏ​ต่ออำนาจ​ของยูดาห์​มาจนถึงทุกวันนี้​และลิบนาห์​ก็​กบฏ​ในเวลาเดียวกัน
23וְיֶ֛תֶר דִּבְרֵ֥י יֹורָ֖ם וְכָל־אֲשֶׁ֣ר עָשָׂ֑ה הֲלֹֽוא־הֵ֣ם כְּתוּבִ֗ים עַל־סֵ֛פֶר דִּבְרֵ֥י הַיָּמִ֖ים לְמַלְכֵ֥י יְהוּדָֽה׃
23ส่วนเหตุการณ์อื่นๆ​ในรัชกาลโยรัม​และทุกสิ่ง​ที่​เขา​ทำ​ไม่​ได้เขียนไว้​ในหนังสือพงศาวดาร​ของบรรดา​กษัตริย์แห่งยูดาห์​หรือ?
24וַיִּשְׁכַּ֤ב יֹורָם֙ עִם־אֲבֹתָ֔יו וַיִּקָּבֵ֥ר עִם־אֲבֹתָ֖יו בְּעִ֣יר דָּוִ֑ד וַיִּמְלֹ֛ךְ אֲחַזְיָ֥הוּ בְנֹ֖ו תַּחְתָּֽיו׃ פ
24โยรัมล่วงลับ​ไป​อยู่​กับบรรพบุรุษ​และถูกฝังไว้​กับบรรพบุรุษ​ในนครดาวิด อาหัสยาห์​บุตร​ของ​เขา​ขึ้นครองราชย์แทน
25בִּשְׁנַת֙ שְׁתֵּים־עֶשְׂרֵ֣ה שָׁנָ֔ה לְיֹורָ֥ם בֶּן־אַחְאָ֖ב מֶ֣לֶךְ יִשְׂרָאֵ֑ל מָלַ֛ךְ אֲחַזְיָ֥הוּ בֶן־יְהֹורָ֖ם מֶ֥לֶךְ יְהוּדָֽה׃
25ในปี​ที่สิบสอง​ของโยรัม​บุตรอาหับ​กษัตริย์แห่งอิสราเอล อาหัสยาห์​บุตรเยโฮรัม​กษัตริย์แห่งยูดาห์​ขึ้นครองราชย์
26בֶּן־עֶשְׂרִ֨ים וּשְׁתַּ֤יִם שָׁנָה֙ אֲחַזְיָ֣הוּ בְמָלְכֹ֔ו וְשָׁנָ֣ה אַחַ֔ת מָלַ֖ךְ בִּירוּשָׁלָ֑͏ִם וְשֵׁ֤ם אִמֹּו֙ עֲתַלְיָ֔הוּ בַּת־עָמְרִ֖י מֶ֥לֶךְ יִשְׂרָאֵֽל׃
26อาหัสยาห์มีอายุยี่สิบสองปี เมื่อ​ขึ้นครองราชย์ และครองราชย์​ที่เยรูซาเล็มหนึ่งปี มารดา​ของ​เขาชื่ออาธาลิยาห์​บุตรสาว​ของอมรี​กษัตริย์แห่งอิสราเอล
27וַיֵּ֗לֶךְ בְּדֶ֙רֶךְ֙ בֵּ֣ית אַחְאָ֔ב וַיַּ֧עַשׂ הָרַ֛ע בְּעֵינֵ֥י יְהוָ֖ה כְּבֵ֣ית אַחְאָ֑ב כִּ֛י חֲתַ֥ן בֵּית־אַחְאָ֖ב הֽוּא׃
27เขาดำเนินตามทาง​ของวงศ์อาหับ​และ​ทำสิ่งชั่วร้าย​ในสายพระเนตร​ของพระยาห์เวห์เช่นเดียว​กับวงศ์อาหับ เพราะ​เขา​เป็นเขย​ของวงศ์อาหับ
28וַיֵּ֜לֶךְ אֶת־יֹורָ֣ם בֶּן־אַחְאָ֗ב לַמִּלְחָמָ֛ה עִם־חֲזָהאֵ֥ל מֶֽלֶךְ־אֲרָ֖ם בְּרָמֹ֣ת גִּלְעָ֑ד וַיַּכּ֥וּ אֲרַמִּ֖ים אֶת־יֹורָֽם׃
28เขา​ไป​กับโยรัม​บุตรอาหับ​ทำสงคราม​กับฮาซาเอล​กษัตริย์แห่งซีเรีย​ที่ราโมทกิเลอาด และชาวซีเรียทำให้โยรัมบาดเจ็บ
29וַיָּשָׁב֩ יֹורָ֨ם הַמֶּ֜לֶךְ לְהִתְרַפֵּ֣א בְיִזְרְעֶ֗אל מִן־הַמַּכִּים֙ אֲשֶׁ֨ר יַכֻּ֤הוּ אֲרַמִּים֙ בָּֽרָמָ֔ה בְּהִלָּ֣חֲמֹ֔ו אֶת־חֲזָהאֵ֖ל מֶ֣לֶךְ אֲרָ֑ם וַאֲחַזְיָ֨הוּ בֶן־יְהֹורָ֜ם מֶ֣לֶךְ יְהוּדָ֗ה יָרַ֡ד לִרְאֹ֞ות אֶת־יֹורָ֧ם בֶּן־אַחְאָ֛ב בְּיִזְרְעֶ֖אל כִּֽי־חֹלֶ֥ה הֽוּא׃ פ
29กษัตริย์โยรัมกลับ​ไป​ยังยิสเรเอล​เพื่อรักษาบาดแผล​ที่ชาวซีเรียทำให้​เขา​ได้​รับ​ที่รามาห์ ขณะ​เขารบ​กับฮาซาเอล​กษัตริย์แห่งซีเรีย อาหัสยาห์​บุตรเยโฮรัม​กษัตริย์แห่งยูดาห์​ลง​ไปเยี่ยมโยรัม​บุตรอาหับ​ที่ยิสเรเอล เพราะโยรัมป่วย

Tip: use the ← and → keys to turn chapters.