เยเรมีย์ 31
Freedom Bible (Thai)Translation
Freedom Bible (Thai)
Tongan Bible, Revised West Version
1“ในเวลานั้น” พระยาห์เวห์กล่าว “เราจะเป็นพระเจ้าของทุกตระกูลในอิสราเอล และพวกเขาจะเป็นประชาชนของเรา”
1ʻOku pehē ʻe Sihova, “ʻI he kuonga ko ia, te u hoko ko e ʻOtua ki he ngaahi faʻahinga kotoa pē ʻo ʻIsileli, pea ko hoku kakai ʻakinautolu.
2พระยาห์เวห์กล่าวว่า “ประชาชนที่รอดจากดาบพบความโปรดปรานในถิ่นกันดาร คืออิสราเอล เมื่อเราไปให้เขาได้พัก”
2ʻOku pehē ʻe Sihova, Ko e kakai naʻe hao ʻi he heletā naʻe ʻilo ʻae ʻofa ʻi he toafa; ʻio, ko ʻIsileli, naʻaku fai ke aʻutaki ia ki he mālōlō.
3พระยาห์เวห์ปรากฏแก่ข้าพเจ้าแต่โบราณกาล กล่าวว่า “จริงทีเดียว เรารักเจ้าด้วยความรักที่ยั่งยืนตลอดไป เราจึงดึงเจ้ามาด้วยความรักมั่นคง
3Talu mei muʻa kuo hā mai kiate au ʻa Sihova, ʻo pehē, Ko e moʻoni, kuo u ʻofa ʻaki kiate koe ʻae ʻofa taʻengata: ko ia kuo u toho ʻaki koe ʻae ʻofa ongongofua.
4เราจะสร้างเจ้าขึ้นใหม่ และเจ้าจะถูกสร้างขึ้น สาวพรหมจารีแห่งอิสราเอล เจ้าจะประดับตัวด้วยรำมะนาอีก และออกไปร่ายรำกับคนที่รื่นเริง
4Pea te u toe langa koe, pea ʻe langa hake koe, ʻE taʻahine ʻo ʻIsileli: ʻe toe teuteu ʻaki koe ho ngaahi meʻa faiva, pea te ke ʻalu koe ke meʻe mo kinautolu ʻoku fiefia.
5เจ้าจะปลูกสวนองุ่นบนภูเขาสะมาเรียอีก คนปลูกจะปลูก และได้กินผลของมัน
5Te ke toe tō ʻae ngaahi vaine ʻi he ngaahi moʻunga ʻo Samēlia, ʻe tō ia ʻe he kau ngoue, pea ʻe kai ia ʻo hangē ko e ngaahi meʻa ngofua.
6เพราะจะมีวันที่คนเฝ้ายามบนเนินเขาเอฟราอิมร้องว่า ‘ลุกขึ้น! ให้พวกเราขึ้นไปศิโยน ไปหาพระยาห์เวห์ พระเจ้าของพวกเรา’”
6Pea ʻe hokosia ʻae ʻaho, ʻe kalanga ai ʻae kau tangata leʻo ʻi he moʻunga ko ʻIfalemi, ‘Mou tuʻu hake, pea ke tau ʻalu hake ki Saione, kia Sihova ko hotau ʻOtua.’”
7เพราะพระยาห์เวห์กล่าวว่า “จงร้องเพลงด้วยความยินดีเพื่อยาโคบ และโห่ร้องเพื่อชนชาติที่เป็นใหญ่ในหมู่ชนชาติทั้งปวง จงประกาศ สรรเสริญ และกล่าวว่า ‘พระยาห์เวห์ ขอช่วยประชาชนของพระองค์ คือผู้ที่เหลืออยู่ของอิสราเอล!’
7He ʻoku pehē ʻe Sihova; “Mou hiva ʻaki ʻae fiefia kia Sēkope, pea kalanga ʻi he lotolotonga ʻoe ngaahi kakai lahi: mou fakahā, mou fakafetaʻi, ʻo pehē, ʻE Sihova, fakamoʻui ʻa hoʻo kakai, ʻae toenga kakai ʻo ʻIsileli.
8จงฟัง เราจะนำพวกเขามาจากดินแดนทางเหนือ และรวบรวมพวกเขาจากสุดปลายแผ่นดิน พร้อมกับคนตาบอดและคนขาเป๋ ทั้งหญิงมีครรภ์และหญิงกำลังคลอดลูก พวกเขาจะกลับมาเป็นกลุ่มใหญ่
8Vakai, te u ʻomi ʻakinautolu mei he fonua ʻi he tokelau, pea tānaki ʻakinautolu mei he ngaahi ngataʻanga ʻo māmani, ko kinautolu mo e kui pea mo e pipiki, mo e fefine feitama, pea mo ia ʻoku langā: ʻe liliu mai ki heni ʻae fuʻu tokolahi.
9พวกเขาจะมาพร้อมกับน้ำตา เราจะนำพวกเขาพร้อมกับคำวิงวอน เราจะให้พวกเขาเดินข้างแม่น้ำ บนทางตรงที่พวกเขาจะไม่สะดุด เพราะเราเป็นพ่อของอิสราเอล เอฟราอิมเป็นลูกคนแรกของเรา
9Te nau haʻu mo e tangi, pea ʻi he lotu tāumaʻu te u tataki ʻakinautolu: te u fakaʻeveʻeva ʻakinautolu ʻi he ngaahi veʻe vaitafe ʻi he hala tokalelei, ʻaia ʻe ʻikai te nau tūkia ai: he ko e tamai au ki ʻIsileli, pea ko ʻeku ʻuluaki fānau ʻa ʻIfalemi.”
10“ชนชาติทั้งหลาย จงฟังคำจากพระยาห์เวห์ จงประกาศตามเกาะที่ห่างไกลว่า ‘ผู้ที่กระจายอิสราเอลออกไปจะรวบรวมเขา และดูแลเขาเหมือนผู้เลี้ยงแกะดูแลฝูงของตน’
10¶ Fanongo ki he folofola ʻa Sihova, “ʻAkimoutolu ʻae ngaahi puleʻanga, pea fakahā ia ʻi he ngaahi motu mamaʻo, ʻo pehē, Ko ia naʻe fakamovetevete ʻa ʻIsileli te ne toe tānaki ia, pea leʻohi ia, ʻo hangē ko e tauhi ki heʻene fanga manu.
11เพราะพระยาห์เวห์จ่ายค่าไถ่ยาโคบ และไถ่เขาจากมือผู้ที่แข็งแรงกว่าเขา
11He kuo huhuʻi ʻe Sihova ʻa Sēkope, pea huhuʻi ia mei he nima ʻo ia naʻe mālohi kiate ia.
12พวกเขาจะมาร้องเพลงบนที่สูงแห่งศิโยน จะหลั่งไหลมาสู่สิ่งดีจากพระยาห์เวห์ ทั้งข้าว เหล้าองุ่นใหม่ น้ำมัน และลูกแกะกับลูกวัว จิตใจของพวกเขาจะเป็นเหมือนสวนที่ได้รับน้ำ พวกเขาจะไม่เศร้าโศกอีกเลย
12Ko ia te nau haʻu ʻo hiva ʻi he ngaahi potu māʻolunga ʻo Saione, pea te nau fakataha ki he angalelei ʻa Sihova, ki he uite, mo e uaine, mo e lolo, mo e ʻuhiki ʻoe fanga sipi, pea mo e manu: pea ʻe tatau honau laumālie mo e ngoue kuo fakaviviku; pea ʻe ʻikai ʻaupito te nau toe mamahi.
13แล้วสาวพรหมจารีจะชื่นชมกับการร่ายรำ คนหนุ่มและคนแก่จะร่วมยินดีกัน เพราะเราจะเปลี่ยนการไว้ทุกข์ของพวกเขาเป็นความยินดี จะปลอบโยนพวกเขา และเปลี่ยนความเศร้าให้เป็นความชื่นชม
13Pea ʻe toki fiefia ʻae taʻahine ʻi he meʻe, ko e talavou mo e motuʻa fakataha: he te u liliu ʻenau mamahi ko e fiefia, pea te u fakafiemālieʻi ʻakinautolu pea fakafiefiaʻi ʻakinautolu ʻi he hili ʻenau mamahi.
14เราจะให้จิตใจของปุโรหิตอิ่มเอมด้วยความอุดมสมบูรณ์ ประชาชนของเราจะอิ่มใจด้วยสิ่งดีจากเรา” พระยาห์เวห์กล่าว
14Pea te u fakamākona ʻaki ʻae ngako ʻae laumālie ʻoe kau taulaʻeiki, pea ʻe mākona ʻa hoku kakai ʻi heʻeku angalelei, ʻoku pehē ʻe Sihova.”
15พระยาห์เวห์กล่าวดังนี้ “ได้ยินเสียงในรามาห์ เสียงคร่ำครวญและร้องไห้อย่างขมขื่น ราเชลร้องไห้เพื่อลูก ๆ ของเธอ เธอไม่ยอมให้ใครปลอบเรื่องลูก ๆ เพราะพวกเขาไม่มีอยู่แล้ว”
15¶ ʻOku pehē ʻe Sihova; “Naʻe ongoʻi ʻi Lama ʻae leʻo ko e tangi, mo e tangilāulau; ko e tangi ʻa Lesieli ʻi heʻene fānau pea ʻe ʻikai te ne tali ʻae fiemālie koeʻuhi ko ʻene fānau, he kuo ʻikai ʻakinautolu.
16พระยาห์เวห์กล่าวดังนี้ “จงหยุดเสียงร้องไห้ และหยุดน้ำตาจากตาเจ้า เพราะสิ่งที่เจ้าทำจะได้รับรางวัล” พระยาห์เวห์กล่าว “พวกเขาจะกลับมาจากดินแดนของศัตรู
16ʻOku pehē ʻe Sihova; taʻofi ho leʻo mei he tangi, pea mo ho mata mei he loʻimata: he ʻoku pehē ʻe Sihova, ʻe totongi hoʻo ngāue; pea te nau toe haʻu mei he fonua ʻoe fili.
17ปลายทางของเจ้ามีความหวัง” พระยาห์เวห์กล่าว “ลูก ๆ ของเจ้าจะกลับมายังเขตแดนของตน
17ʻOku pehē ʻe Sihova, ʻOku ai ʻae ʻamanaki ʻi ho ikuʻanga, koeʻuhi ʻe toe ʻomi ʻa hoʻo fānau ki honau fonua.
18“เราได้ยินเอฟราอิมคร่ำครวญเช่นนี้อย่างแน่นอนว่า ‘พระองค์ลงโทษข้าพเจ้า ข้าพเจ้าถูกลงโทษเหมือนลูกวัวที่ยังไม่ได้ฝึก ขอให้ข้าพเจ้าหันกลับ แล้วข้าพเจ้าจะหันกลับ เพราะพระองค์คือพระยาห์เวห์ พระเจ้าของข้าพเจ้า
18¶ “Ko e moʻoni kuo u fanongo kia ʻIfalemi ʻoku ne fakamamahi ʻe ia ia, ʻo pehē; ‘Kuo ke valoki mai pea kuo valokiʻi au ʻo hangē ko e pulu ʻoku taʻemaheni ai mo e haʻamonga: fakatafoki au pea te u tafoki; he ko koe ko Sihova ko hoku ʻOtua.
19จริงทีเดียว เมื่อข้าพเจ้าหันกลับแล้ว ข้าพเจ้าก็สำนึกผิด เมื่อข้าพเจ้าได้รับการสั่งสอนแล้ว ข้าพเจ้าก็ตีต้นขาตนเอง ข้าพเจ้าอับอาย จริงทีเดียว ถึงกับละอายใจยิ่งนัก เพราะข้าพเจ้าแบกรับความอัปยศจากวัยหนุ่มของตน’
19Pea hili ʻeku tafoki naʻaku fakatomala moʻoni; pea u taaʻi hoku tenga ʻi he hili hoku akonakiʻi: naʻaku mā, ʻio, mo puputuʻu, koeʻuhi kuo u fua ʻae ongoongo kovi ʻo ʻeku kei siʻi.’
20เอฟราอิมเป็นลูกชายที่เรารักหรือ? เขาเป็นลูกที่รักยิ่งหรือ? เพราะทุกครั้งที่เรากล่าวโทษเขา เราก็ยังระลึกถึงเขาอย่างจริงจัง ใจเราจึงโหยหาเขา เราจะเมตตาเขาแน่” พระยาห์เวห์กล่าว
20ʻIkai ko hoku foha ʻofeina ʻa ʻIfalemi? ʻIkai ko e tamasiʻi fakaʻofoʻofa ia? He kuo talu ʻeku lea kiate ia, ʻoku ou kei manatu lahi kiate ia: ko ia ʻoku mamahi hoku fatu koeʻuhi ko ia; ko e moʻoni te u ʻofa kiate ia, ʻoku pehē mai ʻa Sihova.
21“จงตั้งป้ายบอกทาง ทำหลักชี้ทาง จงใส่ใจกับทางหลวง คือทางที่เจ้าเคยเดินไป สาวพรหมจารีแห่งอิสราเอล จงกลับมา กลับมายังเมืองเหล่านี้ของเจ้า
21Ke ke fokotuʻu ʻae ngaahi fakaʻilonga ʻoe hala, fokotuʻu ʻae ngaahi fakaʻilonga māʻolunga: fakahanga ho loto ki he hala lahi, ke ke liliu mai ʻi he hala naʻa ke ʻalu ai, ʻE taʻahine ʻo ʻIsileli, ke ke liliu mai ki hoʻo ngaahi kolo ni.”
22เจ้าจะเที่ยวไปมาอีกนานเท่าไร ธิดาที่หันเหไป? เพราะพระยาห์เวห์สร้างสิ่งใหม่ขึ้นบนแผ่นดิน ผู้หญิงจะล้อมผู้ชายไว้”
22¶ ʻE ʻofefine fakaholomui, ʻe fēfē hono fuoloa ʻa hoʻo ʻalu fano? He kuo fakatupu ʻe Sihova ha meʻa foʻou ʻi he fonua, ʻe auna ʻe he fefine ʻae tangata mālohi.”
23พระยาห์เวห์แห่งกองทัพ พระเจ้าของอิสราเอล กล่าวดังนี้ “เมื่อเราฟื้นฟูพวกเขาจากการเป็นเชลย พวกเขาจะกล่าวคำนี้อีกในดินแดนยูดาห์และในเมืองต่าง ๆ ว่า ‘ขอพระยาห์เวห์อวยพรเจ้า ที่อยู่แห่งความเที่ยงธรรม ภูเขาแห่งความบริสุทธิ์’
23ʻOku pehē ʻe Sihova ʻoe ngaahi kautau, ko e ʻOtua ʻo ʻIsileli; “Te nau lea ʻaki ʻae lea ni ʻi he fonua ʻo Siuta pea ʻi hono ngaahi kolo, ʻo kau ka fakatafoki ʻenau pōpula; ‘Ke tāpuakiʻi koe ʻe Sihova, ʻa koe ko e nofoʻanga ʻoe angatonu, pea ko e moʻunga ʻoe māʻoniʻoni.’
24ยูดาห์และทุกเมืองของยูดาห์จะอาศัยอยู่ที่นั่นด้วยกัน ทั้งชาวนาและคนที่ต้อนฝูงสัตว์ไปมา
24Pea ʻe nofo ʻi Siuta mo hono ngaahi kolo kotoa pē, ʻae kau tangata tauhi, mo kinautolu ʻoku ʻalu atu mo ʻenau fanga manu.
25เพราะเราให้จิตใจที่เหนื่อยล้าอิ่มเอม และเติมเต็มทุกจิตใจที่เศร้าโศก”
25He kuo u fakainu ʻae laumālie ʻoku vaivai, pea kuo u fakamākona ʻae laumālie kotoa pē ʻoku mamahi.
26เมื่อถึงตอนนี้ข้าพเจ้าก็ตื่นและมองดู การหลับของข้าพเจ้าช่างชื่นใจ
26Pea naʻaku ʻā ʻi he meʻa ni, pea u vakai; pea naʻe lelei kiate au ʻeku mohe.
27“จงฟัง วันเวลานั้นกำลังมาถึง” พระยาห์เวห์กล่าว “เราจะหว่านพงศ์พันธุ์อิสราเอลและพงศ์พันธุ์ยูดาห์ด้วยเมล็ดพันธุ์มนุษย์และเมล็ดพันธุ์สัตว์
27¶ “ʻOku pehē ʻe Sihova, Vakai, ʻoku haʻu ʻae ngaahi ʻaho, ʻaia te u tūtuuʻi ai ʻae hako ʻoe tangata mo e hako ʻoe manu ki he fale ʻo ʻIsileli pea mo e fale ʻo Siuta.
28เราเฝ้าดูพวกเขาเพื่อถอน รื้อ โค่น ทำลาย และให้ทุกข์ยากอย่างไร เราจะเฝ้าดูพวกเขาเพื่อสร้างและปลูกอย่างนั้น” พระยาห์เวห์กล่าว
28Pea ʻe hoko ʻo pehē, ʻo hangē naʻaku leʻohi ʻakinautolu, ke taʻaki fuʻu hake, mo fesiʻi hifo, pea lī ki lalo, mo fakaʻauha, mo fakamamahi; ʻe pehē ʻeku leʻohi ʻakinautolu, ke langa, mo tō, ʻoku pehē ʻe Sihova.
29“ในวันเวลานั้น พวกเขาจะไม่กล่าวอีกว่า “‘พ่อกินองุ่นเปรี้ยว แต่ลูกเข็ดฟัน’
29Pea ʻe ʻikai te nau toe lea pehē ʻi he ʻaho ko ia, ‘Kuo kai ʻe he ngaahi tamai ʻae kālepi mahi, pea kuo maninia ʻae nifo ʻoe fānau.’
30แต่แต่ละคนจะตายเพราะความผิดของตนเอง ใครกินองุ่นเปรี้ยว คนนั้นก็จะเข็ดฟัน
30Ka ʻe mate ʻae tangata taki taha ʻi heʻene hia ʻaʻana: ʻe maninia ʻae nifo ʻoe tangata taki taha ʻoku kai ki he kālepi mahi.”
31“จงฟัง วันเวลานั้นกำลังมาถึง” พระยาห์เวห์กล่าว “เราจะทำพันธสัญญาใหม่กับพงศ์พันธุ์อิสราเอลและพงศ์พันธุ์ยูดาห์
31¶ ʻOku pehē ʻe Sihova, Vakai, ʻe hoko mai ʻae ngaahi ʻaho, te u fai ai ʻae fuakava foʻou mo e fale ʻo ʻIsileli, pea mo e fale ʻo Siuta:
32ไม่เหมือนพันธสัญญาที่เราทำกับบรรพบุรุษของพวกเขาในวันที่เราจูงมือพวกเขาออกจากดินแดนอียิปต์ พวกเขาทำลายพันธสัญญาของเรา แม้เราเป็นสามีของพวกเขา” พระยาห์เวห์กล่าว
32ʻO ʻikai tatau mo e fuakava ʻaia ne u fai mo ʻenau ngaahi tamai, ʻi he ʻaho ko ia naʻaku puke ai honau nima ke tataki ʻakinautolu mei he fonua ko ʻIsipite; ʻaia ko e fuakava ʻaʻaku naʻa nau maumauʻi; ka ʻoku pehē ʻe Sihova, ne u hangē ko e husepāniti kiate kinautolu.
33“แต่ต่อไปนี้คือพันธสัญญาที่เราจะทำกับพงศ์พันธุ์อิสราเอลหลังวันเวลานั้น” พระยาห์เวห์กล่าว “เราจะใส่ข้อบัญญัติของเราไว้ภายในพวกเขา และเขียนไว้ในใจของพวกเขา เราจะเป็นพระเจ้าของพวกเขา และพวกเขาจะเป็นประชาชนของเรา
33He ko eni ʻae fuakava ʻaia te u fai mo e fale ʻo ʻIsileli; ʻoka hili ange ʻae ngaahi ʻaho ko ia, ʻoku pehē ʻe Sihova, Te u ai ʻeku fono ki honau loto, pea te u tohi ia ʻi honau laumālie; pea te u hoko ko honau ʻOtua, pea ʻe hoko ʻakinautolu ko hoku kakai.
34พวกเขาแต่ละคนจะไม่ต้องสอนเพื่อนบ้านอีก หรือสอนพี่น้องของตนว่า ‘จงรู้จักพระยาห์เวห์’ เพราะทุกคนจะรู้จักเรา ตั้งแต่คนเล็กน้อยที่สุดถึงคนใหญ่โตที่สุด” พระยาห์เวห์กล่าว “เพราะเราจะให้อภัยความผิดของพวกเขา และไม่จดจำบาปของพวกเขาอีก”
34Pea ʻe ʻikai te nau taki taha ako ki hono kaungāʻapi, mo taki taha ki hono kāinga, ʻo pehē, Ke ʻilo ʻa Sihova: he te nau ʻilo kotoa pē au, mei he iiki ʻo aʻu ki he lalahi ʻiate kinautolu, ʻOku pehē ʻe Sihova: he te u fakamolemole ʻenau hia, pea ʻe ʻikai te u toe manatu ki heʻenau angahala.
35พระยาห์เวห์ผู้ให้ดวงอาทิตย์ส่องสว่างในเวลากลางวัน ผู้กำหนดดวงจันทร์และดวงดาวให้ส่องสว่างในเวลากลางคืน ผู้ทำให้ทะเลปั่นป่วนจนคลื่นคำราม พระองค์มีนามว่าพระยาห์เวห์แห่งกองทัพ กล่าวดังนี้
35¶ ʻOku pehē ʻe Sihova, ʻaia ʻoku ne foaki ʻae laʻā ko e maama ki he ʻaho, pea kuo tuʻutuʻuni ʻae māhina mo e ngaahi fetuʻu ko e maama ki he pō, ʻaia ʻoku ne vahevahe ʻae tahi ʻi he ʻuʻulu ʻa hono ngaahi peau; ko Sihova ʻoe ngaahi kautau ko hono huafa.
36“หากข้อกำหนดเหล่านี้หมดไปจากต่อหน้าเรา” พระยาห์เวห์กล่าว “เมื่อนั้นลูกหลานอิสราเอลก็จะเลิกเป็นชนชาติต่อหน้าเราตลอดไปเช่นกัน”
36ʻOku pehē ʻe Sihova, Kapau ʻe mole ʻi hoku ʻao ʻae ngaahi tuʻutuʻuni ni, pea ʻe toki fakangata ʻae puleʻanga ʻoe hako ʻo ʻIsileli ʻi hoku ʻao ʻo taʻengata.
37พระยาห์เวห์กล่าวว่า “หากวัดฟ้าสวรรค์เบื้องบนได้ และค้นสำรวจรากฐานแผ่นดินเบื้องล่างได้ เราก็จะทอดทิ้งลูกหลานอิสราเอลทั้งหมดเช่นกัน เพราะทุกสิ่งที่พวกเขาทำ” พระยาห์เวห์กล่าว
37ʻOku pehē ʻe Sihova; Kapau ʻoku faʻa fuofua ʻae langi ʻi ʻolunga, pea faʻa hakule ʻae ngaahi tuʻunga ʻi lalo ʻo māmani, te u toki liʻaki foki ʻae hako kotoa pē ʻo ʻIsileli, koeʻuhi ko e meʻa kotoa pē ʻaia kuo nau fai, ʻoku pehē ʻe Sihova.
38“จงฟัง วันเวลานั้นกำลังมาถึง” พระยาห์เวห์กล่าว “เมืองจะถูกสร้างขึ้นเพื่อพระยาห์เวห์ ตั้งแต่หอฮานันเอลถึงประตูมุม
38¶ ʻOku pehē ʻe Sihova, “Vakai, ʻoku haʻu ʻae ngaahi ʻaho, ʻaia ʻe langa ai ʻae kolo kia Sihova mei he potu fale leʻo ʻo Hananili ki he matapā ʻoe tuliki.
39สายวัดจะทอดตรงต่อไปถึงเนินกาเรบ และเลี้ยวไปทางโกอาห์
39Pea ʻe falō totonu ʻae meʻa fuofua ʻiate ia, ki he moʻunga ko Kalepi, pea ʻe tākai ʻaki ki Koate.
40หุบเขาทั้งหมดที่มีศพและเถ้าถ่าน ทุ่งทั้งหมดถึงลำธารขิดโรน จนถึงมุมประตูม้าทางตะวันออก จะบริสุทธิ์สำหรับพระยาห์เวห์ จะไม่ถูกถอนหรือรื้ออีกตลอดไป”
40Pea ʻe māʻoniʻoni kia Sihova ʻae teleʻa ʻoe ngaahi ʻangaʻanga, pea mo e efu, pea mo e ngaahi ngoue kotoa pē ʻo aʻu ki he vaitafe ko Kitiloni, ʻo aʻu ki he tuliki ʻoe matapā hoosi ʻoku hanga ki he tokelau, pea ʻe ʻikai toe taʻaki ia, pe toe lī ki lalo ʻo taʻengata.”
Tip: use the ← and → keys to turn chapters.