Daniel 11
Asang Khongca Bible (Eastern Khumi Chin, 2019)
Freedom Bible (Thai)
1Kai loe Median kami Darius angraenghaih saningto haih naah, anih to thapaek moe, caksak hanah kang doet.
1“ส่วนข้าพเจ้า ในปีแรกของรัชกาลดาริอัสชาวมีเดีย ได้ลุกขึ้นเพื่อสนับสนุนและเสริมกำลังให้เขา
2Vaihi loktang lok to kang thuih han. Khenah, Persia prae ah siangpahrang thumto angzo vop tih; palito haih siangpahrang loe kalah siangpahrangnawk boih pongah angraeng kue tih: anih loe angraenghaih mah thacaksak ueloe, Grik prae to tuk hanah kaminawk boih pahruek tih.
2“บัดนี้ ข้าพเจ้าจะบอกความจริงให้ท่านรู้ จะมีกษัตริย์เกิดขึ้นอีกสามองค์ในเปอร์เซีย องค์ที่สี่จะมั่งคั่งกว่าองค์อื่นๆ มาก เมื่อเข้มแข็งขึ้นด้วยความมั่งคั่ง เขาจะปลุกระดมทุกฝ่ายให้ต่อต้านอาณาจักรกรีซ
3To pacoengah thacak siangpahrang maeto angzo tih, anih loe thacakhaih hoiah uk ueloe, a koeh baktiah sah tih.
3จะมีกษัตริย์ผู้ทรงอำนาจองค์หนึ่งเกิดขึ้น ปกครองด้วยอำนาจยิ่งใหญ่ และทำตามใจตน
4Toe a uk ih prae loe koi ueloe, van takhi songhaih tlim ah prae palito ah ampraek o tih: angmah ih acaengnawk khaeah prae to paek mak ai, a thacakhaih hoi uk ih prae baktiah doeh om mak ai; acaeng kalah kaminawk mah anih ih prae to la pae o ving tih.
4เมื่อเขาขึ้นสู่อำนาจ อาณาจักรของเขาจะแตกสลาย และถูกแบ่งไปตามลมทั้งสี่ทิศของท้องฟ้า แต่จะไม่ตกแก่ลูกหลานของเขา และจะไม่มีอำนาจปกครองอย่างที่เขาเคยมี อาณาจักรของเขาจะถูกถอนราก และตกแก่คนอื่นนอกเหนือจากคนเหล่านี้
5Aloih bang ih siangpahrang loe thacak tih, angmah angraengnawk thung ih maeto loe angmah pongah thacak kue ueloe, paroeai thacakhaih hoiah a prae to uk tih.
5“กษัตริย์ฝ่ายใต้จะเข้มแข็ง แต่ผู้ปกครองคนหนึ่งในสังกัดเขาจะเข้มแข็งกว่า และมีอำนาจปกครองอย่างยิ่งใหญ่
6Saning boeng naah nihcae loe nawnto angkom o tih; aloih bang siangpahrang canu loe palungduehaih sak hanah, aluek bang siangpahrang khaeah caeh tih; toe siangpahrang canu loe a thacakhaih tawn poe mak ai; a sava siangpahrang thacakhaih hoi ukhaih doeh cak poe mak ai; to nathuem ah siangpahrang canu bomkung, anih cunkung hoi thapaek kaminawk to hum o boih tih.
6เมื่อหลายปีผ่านไป พวกเขาจะร่วมมือกัน ธิดาของกษัตริย์ฝ่ายใต้จะมาหากษัตริย์ฝ่ายเหนือเพื่อทำข้อตกลง แต่นางจะรักษากำลังอำนาจของตนไว้ไม่ได้ เขาก็จะยืนหยัดอยู่ไม่ได้ ทั้งกำลังอำนาจของเขาก็เช่นกัน นางจะถูกทอดทิ้ง พร้อมกับผู้ที่พานางมา บิดาของนาง และผู้ที่สนับสนุนนางในเวลานั้น
7Toe siangpahrang canu acaeng thung hoiah aloih bang prae ukkung siangpahrang maeto tacawt tih; anih mah angmah ih misatuh kami hoiah aluek bang siangpahrang ih vangpui to tuh ueloe, pazawk tih:
7“แต่ผู้หนึ่งจากตระกูลของนางจะขึ้นแทนเขา จะเข้ามายังกองทัพ บุกเข้าไปในป้อมของกษัตริย์ฝ่ายเหนือ ต่อสู้กับพวกเขา และมีชัย
8siangpahrang mah nihcae ih sithawnawk, krangnawk, sui, sum kanglung hoi sak ih atho kana boengloengnawk to, Izip prae ah phaw o tih; anih loe aluek bang siangpahrang pongah saning sawk kue tih.
8เขาจะยึดเทพเจ้าของพวกเขา พร้อมรูปหล่อและภาชนะเงินทองอันงดงาม นำไปยังอียิปต์ และจะเว้นการต่อสู้กับกษัตริย์ฝ่ายเหนืออยู่หลายปี
9To pacoengah aluek bang siangpahrang loe aloih bang siangpahrang prae tuk hanah akun tih, toe angmah prae ah amlaem let tih.
9เขาจะเข้ามาในอาณาจักรของกษัตริย์ฝ่ายใต้ แต่จะกลับไปยังแผ่นดินของตน
10Toe a capanawk mah misatuk han pahruek o ueloe, paroeai misatuh kaminawk to kok o tih; nihcae loe pakaa thai ai kalong tui baktiah angzo o tih, anih loe amlaem let ueloe, a loih bang siangpahrang vangpui sipae khoek to misatuk hanah amsak tih.
10บุตรทั้งหลายของเขาจะทำสงคราม รวบรวมกองกำลังมหาศาล กองกำลังเหล่านี้จะเคลื่อนมา ทะลักและรุกผ่านไป แล้วจะกลับมาทำสงครามจนถึงป้อมของเขา
11To naah aloih bang siangpahrang to palungphui ueloe, anih mah aluek bang siangpahrang to tuh tih; aluek bang siangpahrang loe pop parai misatuh kaminawk to tawnh, toe aloih bang siangpahrang mah anih to pazawk tih.
11“กษัตริย์ฝ่ายใต้จะโกรธ ยกออกมาต่อสู้กับกษัตริย์ฝ่ายเหนือ ฝ่ายเหนือจะส่งกองทัพใหญ่ แต่กองทัพนั้นจะตกอยู่ในอำนาจของฝ่ายใต้
12Pop parai misatuh kaminawk pazawk pacoengah, aloih bang ih siangpahrang loe amoek ueloe, sang hato pongah kanoih pop parai kaminawk to hum tih; toe misa pazawkhaih to cak poe mak ai.
12เมื่อกองทัพนั้นถูกกวาดไป ใจเขาจะหยิ่งผยอง เขาจะโค่นคนเป็นหมื่นๆ แต่จะไม่ได้ชัยชนะ
13Aluek bang siangpahrang loe hmaloe ih kami pong pop kue ah, misatuh kaminawk to kok tih, saning nazetto maw akra pacoengah, maiphaw congca hoiah amthoep ueloe, kanoih parai misatuh kaminawk hoi nawnto angzo let tih.
13กษัตริย์ฝ่ายเหนือจะกลับมา ส่งกองทัพใหญ่กว่าครั้งก่อน เมื่อครบกำหนดเวลาหลายปี เขาจะยกมาพร้อมกองทัพใหญ่และเสบียงมากมาย
14To naah aloih bang siangpahrang loe misa tawn mang tih; hnuksakhaih akoep hanah angmah ih kaminawk mah anih to misa angthawk o thuih tih; toe nihcae mah pazawk o mak ai.
14“ในเวลานั้น หลายคนจะลุกขึ้นต่อต้านกษัตริย์ฝ่ายใต้ ลูกหลานของคนรุนแรงในประชาชนของท่านจะลุกขึ้นด้วย เพื่อทำให้นิมิตเป็นจริง แต่พวกเขาจะล้มลง
15To pongah aluek bang siangpahrang to angzo tih, misa anghawkhaih long khaw to takae o ueloe, kacakah pakaa ih vangpui to la o tih: aloih bang misatuh kaminawk loe pakaahaih tha tawn o mak ai, kahoih koek qoih ih misatuh kaminawk mah doeh pakaa o thai mak ai.
15กษัตริย์ฝ่ายเหนือจะยกมา ถมเนินดินและยึดเมืองที่มีป้อมมั่นคง กองกำลังฝ่ายใต้จะต้านทานไม่ได้ แม้แต่ทหารที่คัดเลือกมาแล้วก็จะไม่มีแรงต้านทาน
16Anih tuh kami loe a koeh baktih toengah hmuen to sah tih, mi doeh a hma ah angdoe thai mak ai: anih mah lensawk prae to tuh ueloe, amrosak tih.
16ผู้ที่ยกมาต่อสู้กับเขาจะทำตามใจตน ไม่มีใครต้านทานได้ เขาจะยืนอยู่ในแผ่นดินอันรุ่งโรจน์ การทำลายล้างจะอยู่ในมือของเขา
17Anih loe katoeng kaminawk to angmah khaeah hoi ueloe, prae thacakhaih boih hoiah aloih bang prae thungah akun hanah tha pathok tih; aloih bang ih siangpahrang to amrosak hanah, aluek bang ih siangpahrang mah nongpata maeto paek tih; toe nongpata mah anih han toksah pae mak ai, anih han atho doeh om mak ai.
17เขาจะตั้งใจยกมาด้วยกำลังทั้งราชอาณาจักร พร้อมเงื่อนไขที่เป็นธรรม และจะทำตามข้อตกลงนั้น เขาจะมอบธิดาผู้หนึ่งให้อีกฝ่ายเพื่อทำลายอาณาจักร แต่นางจะไม่ยืนหยัด และจะไม่อยู่ฝ่ายเขา
18To pacoengah aluek bang siangpahrang loe tuipui thung ih praenawk bangah angqoi ueloe, kanoih parai kaminawk to naeh tih: toe misatuh angraeng maeto mah to kaminawk nuiah sak ih kahoih ai hmuen to amtuengsak han ai ah, a sak ih kahoih ai hmuen to misatuh siangpahrang nuiah krahsak lat tih.
18หลังจากนั้น เขาจะหันไปทางหมู่เกาะและยึดได้หลายแห่ง แต่ผู้ปกครองคนหนึ่งจะยุติการดูหมิ่นของเขา และทำให้เขาเองกลับเป็นฝ่ายถูกดูหมิ่น
19To pacoengah anih loe sipae hoi takui ih misa abuephaih kaom angmah prae ah amlaem let tih; toe anih loe loklam ah amtimh tih, hnuk let han om mak ai boeh.
19เขาจะหันกลับไปยังป้อมทั้งหลายในแผ่นดินของตน แต่จะสะดุดล้มลง และไม่มีใครพบเขาอีก
20Anih toksakhaih ahmuen toepkung aluek bang ih siangpahrang loe lensawk siangpahrang prae to caksak poe hanah, tamut cong kami khaeah tamut cong hanah lok to paek tih; toe saning akra ai ah anih loe palungphuihaih pongah na ai, misa angtukhaih pongah doeh na ai ah, anghma angtaa tih.
20“จะมีผู้หนึ่งขึ้นมาแทนเขา ส่งคนเก็บภาษีให้เดินทางผ่านอาณาจักรเพื่อรักษาความรุ่งโรจน์ แต่ภายในไม่กี่วัน ผู้นั้นจะถูกทำลาย ไม่ใช่เพราะความโกรธ และไม่ใช่ในสงคราม
21Anih ih qawktoep hanah siangpahrang qawktoep kami ah suek ih siangpahrang ih acaeng ai, panuet thok kami maeto mah qawk to toep tih; toe anih loe tha patoh ai ah lunghoita hoiah angzo ueloe, kasae pacaenghaih hoiah prae to la tih.
21“จะมีคนที่น่าเหยียดหยามขึ้นมาแทนเขา โดยไม่ได้รับเกียรติแห่งราชอาณาจักร เขาจะเข้ามาในยามปลอดภัย และได้อาณาจักรมาด้วยคำประจบ
22Tui baktiah thacak misatuh kaminawk to a hma hoiah amrosak boih tih; ue, Sithaw lokmaihaih kasah zaehoikung angraeng doeh paduek tih.
22กองกำลังที่ทะลักเข้ามาจะถูกกวาดให้พ้นหน้าเขาและแตกพ่าย เจ้านายแห่งพันธสัญญาก็เช่นกัน
23To tiah anih mah angdaehaih to sah tih, toe alinghaih hoiah ni angdaehhaih to sah tih; kami zetta e, anih loe thacak tih.
23หลังทำข้อตกลงกับเขาแล้ว เขาจะหลอกลวง จะขึ้นมาและเข้มแข็งได้ด้วยคนเพียงเล็กน้อย
24Anih loe misa angtukhaih om ai ah, poek ai pui hoiah caaknaek pop koek prae thungah akun tih; anih loe ampanawk hoi ampa ih ampanawk mah sak o vai ai ih hmuen to sah tih: a lak ih hmuenmae congcanawk to minawk hanah pazet tih; kacakah pakaa ih vangpui to atue setta thung lak hanah pacaeng tih.
24ในยามปลอดภัย เขาจะเข้ามาถึงส่วนที่อุดมสมบูรณ์ที่สุดของมณฑล จะทำสิ่งที่บิดาและบรรพบุรุษไม่เคยทำ แจกจ่ายของที่ยึดมา ของที่ปล้นมา และทรัพย์สมบัติในหมู่พวกเขา เขาจะวางแผนโจมตีป้อมปราการ แต่เพียงชั่วเวลาหนึ่งเท่านั้น
25Anih mah pop parai misatuh kami to pakhueng ueloe, misahoihaih hoiah aloih bang ih siangpahrang to tuh tih: aloih bang ih siangpahrang doeh kating ai pop misatuh kami thacakhaih hoiah misatuk hanah amsak toeng tih; toe aloih bang ih siangpahrang nuiah kasae sak han pacaeng o pongah, anih loe angdoe thai mak ai.
25“เขาจะระดมกำลังและปลุกใจให้ฮึกเหิม ยกกองทัพใหญ่ไปต่อต้านกษัตริย์ฝ่ายใต้ ฝ่ายใต้จะทำสงครามด้วยกองทัพที่ใหญ่โตและแข็งแกร่งอย่างยิ่ง แต่จะต้านทานไม่ได้ เพราะมีผู้วางแผนเล่นงานเขา
26Ue, angmah pacah ih kaminawk mah siangpahrang to hum o tih; to naah anih ih misatuh kaminawk loe anghma angtaa o tih; kating ai kaminawk dueh o tih.
26คนที่กินอาหารชั้นดีของเขาจะทำลายเขา กองทัพของเขาจะถูกกวาดไป คนจำนวนมากจะถูกฆ่าล้มตาย
27Siangpahrang hnik loe kahoih ai hmuen to poek hoi ueloe, caboi maeto nuiah amsawnlok to thui hoi tih; toe atim hoi haih to koep thai mak ai: long boenghaih loe atue khaehhaih phak naah ni om tih.
27กษัตริย์ทั้งสองมุ่งทำชั่ว จะพูดโกหกกันที่โต๊ะเดียวกัน แต่จะไม่สำเร็จ เพราะจุดจบยังจะเกิดตามเวลาที่กำหนด
28To pacoengah aluek bang ih siangpahrang loe hmuenmae angraeng paraihaih hoiah angmah prae ah amlaem tih; to naah ciimcai lokmaihaih kasah Sithaw kaminawk to ut ueloe, hmuenmae koeh thaithue paro pae pacoengah ni angmah prae ah amlaem vop tih.
28เขาจะกลับแผ่นดินของตนพร้อมทรัพย์สมบัติมากมาย ตั้งใจต่อต้านพันธสัญญาศักดิ์สิทธิ์ เขาจะลงมือทำ แล้วกลับแผ่นดินของตน
29Atue khaehhaih phak naah, anih loe aloih bang ih prae to tuk hanah angzo let tih; toe hmaloe ih baktiah om mak ai, hnukkhuem ih baktiah doeh om mak ai.
29“เมื่อถึงเวลาที่กำหนด เขาจะกลับมาและยกไปทางใต้ แต่ครั้งหลังจะไม่เป็นเหมือนครั้งก่อน
30Kittim ih palongpuinawk mah anih to pakaa khoep ueloe, palungnat hoiah amlaem let tih; anih amlaem let naah, ciimcai Sithaw lokmaihaih, tiah doeh sah ai kaminawk hoiah ampui sah tih, anih loe palungphui loiah ciimcai Sithaw khaeah lokmaihaih sah kaminawk to paro tih.
30เพราะเรือจากคิททิมจะมาต่อต้านเขา เขาจะทุกข์ใจและหันกลับ โกรธแค้นพันธสัญญาศักดิ์สิทธิ์และลงมือทำ เขาจะหันกลับมาเอาใจใส่ผู้ที่ละทิ้งพันธสัญญาศักดิ์สิทธิ์
31Anih mah angmah ih misatuh kaminawk to pahruek ueloe, hmuenciim to amhnong sak tih; ni thokkruek sak ih angbawnhaih to pakaa o ving ueloe, to ahmuen ah kamrosak thaih panuet thok hmuen to suem o tih.
31“กองกำลังของเขาจะทำให้สถานศักดิ์สิทธิ์ ซึ่งเป็นป้อมปราการ เป็นมลทิน และเอาเครื่องเผาบูชาที่ถวายเป็นประจำออกไป แล้วจะตั้งสิ่งน่ารังเกียจที่ทำให้ร้างเปล่าไว้
32Siangpahrang mah lokmaihaih tiah doeh sah ai kaminawk anih khaeah athum o thai hanah, alinghaih lok hoiah zoek tih; toe Sithaw panoek kaminawk loe thacakhaih hoiah anih ih lok to aek o tih.
32เขาจะใช้คำประจบชักนำผู้ที่ละเมิดพันธสัญญาให้เสื่อมทราม แต่ประชาชนที่รู้จักพระเจ้าของตนจะเข้มแข็งและลงมือทำ
33Kaminawk thung ih palungha kaminawk mah kanoih parai kaminawk to loklam patuek tih; toe nihcae loe pop parai ani thungah sumsen hoi humhaih, hmai hoi qoenghaih, misong ah naehhaih hoi hmuenmae lomhaih to tong o tih.
33“ผู้มีปัญญาในหมู่ประชาชนจะสอนคนจำนวนมาก แต่ตลอดหลายวัน พวกเขาจะล้มลงด้วยดาบและเปลวไฟ ถูกจับเป็นเชลยและถูกปล้นสะดม
34To tiah nihcae raihaih tongh o naah, abomhaih zetta ni hnu o tih; toe poekcak ai kaminawk loe kami aling thaih kaminawk hoiah amzok o tih.
34เมื่อพวกเขาล้มลง จะมีผู้ช่วยอยู่บ้าง แต่หลายคนจะเข้าร่วมกับพวกเขาโดยพูดประจบเอาใจ
35Atue boenghaih pha ai karoek to, nihcae thung ih thoemto panoekhaih tawn kaminawk to ciimsak moe, coek koi om ai ah anglungsak hanah, nihcae loe amtimh o tih; to hmuen loe anih mah atue khaehhaih karoek to om tih.
35ผู้มีปัญญาบางคนจะล้มลง เพื่อหลอมพวกเขาให้บริสุทธิ์ ชำระให้สะอาด และทำให้ขาวผ่อง จนถึงวาระสุดท้าย เพราะยังต้องรอเวลาที่กำหนด
36Siangpahrang loe a koeh baktiah hmuen to sah tih, sithawnawk boih pong kasang ah angmah hoi angmah to amkoeh ueloe, amlue tih; anih mah sithawnawk ih Sithaw lok aekhaih to thui tih, anih loe Sithaw palungphuihaih akoep ai karoek to khosak hoih tih; to hmuen loe lok takroek tangcae ih baktiah om tih.
36“กษัตริย์จะทำตามใจตน ยกตนและทำให้ตนยิ่งใหญ่เหนือเทพเจ้าทุกองค์ พูดสิ่งชวนตะลึงต่อต้านพระเจ้าเหนือเทพเจ้าทั้งปวง เขาจะรุ่งเรืองจนความโกรธสิ้นสุดลง เพราะสิ่งที่กำหนดไว้จะต้องเกิดขึ้น
37To siangpahrang loe ampanawk ih sithaw, nongpatanawk mah koeh ih kawbaktih sithaw doeh khingyahaih tawn mak ai; tih boih pong kasang ah angmah hoi angmah to amkoeh tih.
37เขาจะไม่ใส่ใจเทพเจ้าของบรรพบุรุษ ไม่ใส่ใจความปรารถนาของสตรี และไม่ใส่ใจเทพเจ้าองค์ใด เพราะเขาจะยกตนให้ยิ่งใหญ่เหนือทุกสิ่ง
38Toe nihcae pakoeh zuengah misa buephaih kacak sipae to sithaw ah pakoeh tih; anih loe ampanawk mah panoek vai ai ih sithaw to pakoeh lat pongah, to sithaw to sui, sum kanglung, atho kana thlung, koeh koi kaom hmuenmaenawk hoiah khingyahaih paek tih.
38แต่เขาจะยกย่องเทพเจ้าแห่งป้อมปราการแทนสิ่งเหล่านั้น จะถวายเกียรติแก่เทพเจ้าที่บรรพบุรุษไม่รู้จัก ด้วยทองคำ เงิน อัญมณี และของล้ำค่า
39Angmah panoek ih prae kalah sithaw bok kaminawk abomhaih rang hoiah, kacak parai misa angvaenghaih sipae to tuh tih, to tiah a lensawkhaih to sang aep tih: to kaminawk to ukkung ah suem ueloe, nihcae han prae to pazet tih.
39เขาจะจัดการกับป้อมปราการที่แข็งแกร่งที่สุด ด้วยความช่วยเหลือจากเทพเจ้าต่างถิ่น เขาจะยกย่องให้ผู้ที่ยอมรับเขามีเกียรติยิ่งขึ้น ให้พวกเขาปกครองคนจำนวนมาก และแบ่งที่ดินให้โดยเรียกค่าตอบแทน
40Atue boenghaih phak naah loe aloih bang ih siangpahrang mah aluek bang ih siangpahrang to tuh tih; aluek bang ih siangpahrang loe hrang lakoknawk, hrang angthueng misatuh kaminawk, pop parai palongpuinawk hoiah angzo ueloe, anih to kamhae takhi baktiah tuh tih: to prae thungah tui kalong baktiah akun ueloe, nihcae to tuh pazawk tih.
40“เมื่อถึงวาระสุดท้าย กษัตริย์ฝ่ายใต้จะต่อสู้กับเขา และกษัตริย์ฝ่ายเหนือจะพุ่งเข้าใส่เขาเหมือนพายุหมุน พร้อมรถศึก ทหารม้า และเรือมากมาย เขาจะรุกเข้าไปในประเทศทั้งหลาย ทะลักและผ่านไป
41Anih loe lensawk prae thungah doeh akun tih, pop parai prae kaminawk to dueh o tih; toe Edom, Moab hoi Ammon prae zaehoikungnawk loe anih ban thung hoi loih o tih.
41เขาจะเข้าไปในแผ่นดินอันรุ่งโรจน์ด้วย หลายประเทศจะถูกโค่น แต่ผู้ที่จะพ้นจากอำนาจของเขาคือ เอโดม โมอับ และผู้นำของชาวอัมโมน
42A thacakhaih ban hoiah pop parai praenawk to la tih, Izip prae doeh loih mak ai.
42เขาจะแผ่อำนาจเหนือประเทศทั้งหลาย แผ่นดินอียิปต์จะหนีไม่พ้น
43Toe anih mah sui, sum kanglung hoi Izip prae thung ih atho kana hmuen congcanawk to la boih tih; Lybia hoi Ethiopia doeh pazawk tih.
43เขาจะมีอำนาจเหนือคลังทองคำ เงิน และของล้ำค่าทั้งหมดของอียิปต์ ชาวลิเบียและชาวเอธิโอเปียจะตามรอยเท้าของเขา
44Toe ni angyae bang hoi aluek bang ih tamthang mah anih to tasoehsak tih; to pongah anih loe palungphui parai ueloe, pop parai kaminawk hum hanah caeh tih.
44แต่ข่าวจากตะวันออกและจากเหนือจะทำให้เขาว้าวุ่นใจ เขาจะออกไปด้วยความโกรธจัด เพื่อทำลายและกวาดล้างคนจำนวนมากจนสิ้น
45Anih mah tuipui hoi lensawk ciimcai mae salakah kahni im to sah tih; toe anih loe bomkung tawn ai ah, boenghaih to pha tih.
45เขาจะตั้งเต็นท์สำหรับเป็นที่ประทับระหว่างทะเลกับภูเขาศักดิ์สิทธิ์อันรุ่งโรจน์ แต่เขาจะถึงจุดจบ และไม่มีใครช่วย
Tip: use the ← and → keys to turn chapters.