2 Samuela
Chapter 14
Tongan Bible, Revised We…
vs Freedom Bible (Thai)
Aa
Text size
Line width
Verse numbers

2 Samuela 14

Tongan Bible, Revised West Version
Freedom Bible (Thai)
1Pea ko eni, naʻe mamata ʻe Soape, ko e tama ʻo Selaia, kuo ngaue ʻae loto ʻoe tuʻi kia ʻApisalomi.
1โยอาบ บุตร​นาง​เศรุยาห์​สังเกต​ว่า​กษัตริย์​มี​ใจ​คิดถึง​อับซาโลม
2Pea naʻe ʻalu ʻae fekau ʻa Soape ki Tikoa, ʻo ne ʻomi mei ai ʻae fefine poto, pea ne ne pehē kiate ia, “ʻOku ou kole kiate koe, ke ke fai ʻe koe ʻo hangē ko ha fefine tangi, pea ke ʻai eni ʻae kofu fakatauangaʻa, pea ʻoua naʻa ke tākai ʻaki koe ha lolo, ka ke hangē ko ha fefine kuo mamahi fuoloa koeʻuhi ko e pekia:
2โยอาบ​จึง​ส่ง​คน​ไป​เรียก​หญิง​ฉลาด​คน​หนึ่ง​จาก​เทโคอา แล้ว​บอก​นาง​ว่า “จง​ทำ​ที​เป็น​คน​ไว้​ทุกข์ สวม​เสื้อผ้า​ไว้​ทุกข์ อย่า​ชโลม​น้ำมัน ทำตัว​เหมือน​หญิง​ที่​ไว้​ทุกข์​ให้​ผู้​ตาย​มา​นาน
3pea ke haʻu ki he tuʻi, pea ke lea pehē ni kiate ia.” Pea ko ia, naʻe ʻai ʻe Soape ʻae ngaahi lea ki hono ngutu.
3เข้าไป​หา​กษัตริย์ แล้ว​พูด​ตาม​ที่​ข้า​จะ​บอก” โยอาบ​จึง​บอก​ถ้อยคำ​ที่​นาง​ต้อง​พูด
4¶ Pea ʻi heʻene hoko ʻo lea ʻae fefine mei Tikoa ki he tuʻi, naʻa ne tō hifo ki hono mata ki he kelekele, ʻo ne fai fakaʻapaʻapa, mo ne pehē ʻe ia, “ʻE tuʻi, ke ke tokoni mai.”
4หญิง​ชาว​เทโคอา​เข้า​เฝ้า​กษัตริย์ หมอบ​หน้า​ลง​กับ​พื้น​แสดง​ความ​เคารพ แล้ว​ร้อง​ว่า “กษัตริย์​เจ้าข้า โปรด​ช่วย​ด้วย!”
5Pea naʻe pehē kiate ia ʻe he tuʻi, “Ko e hā hoʻo mamahi?” Pea naʻa ne pehēange, “Ko e fefine paea moʻoni au, he kuo pekia ʻa hoku husepāniti.
5กษัตริย์​ถาม​นาง​ว่า “เจ้า​มี​เรื่อง​อะไร?” นาง​ตอบ​ว่า “ข้า​เป็น​หญิง​ม่าย สามี​ของ​ข้า​ตาย​แล้ว
6Pea naʻe maʻu ʻe hoʻo kaunanga ʻae tama ʻe toko ua, pea naʻa na fekeʻikeʻi ʻi he ngoue, pea naʻe ʻikai ʻi ai ha tokotaha ke fakamavae ʻakinaua, pea naʻe taaʻi ʻae tokotaha ʻa hono tokoua, ʻo ne tāmateʻi ia.
6ผู้รับใช้​ของ​ท่าน​มี​บุตร​ชาย​สอง​คน วัน​หนึ่ง​พวก​เขา​ทะเลาะ​กัน​ใน​ทุ่ง ไม่มี​ใคร​แยก​ออก คน​หนึ่ง​จึง​ทำร้าย​อีก​คนจน​ตาย
7Pea vakai, kuo hiki ʻita mai ʻae kāinga kotoa pē ki hoʻo kaunanga, pea kuo nau pehē, Tuku mai ia ʻaia naʻe teʻia ʻa hono tokoua, koeʻuhi ke mau tāmateʻi ia, koeʻuhi ko e moʻui ʻa hono tokoua ʻaia naʻa ne tāmateʻi; pea neongo ko e tama hoko ia, te mau tāmateʻi ia: pea ka pehē, tā ʻe tāmateʻi ʻae malalaʻi afi ʻoku kei toe kiate au, pea ʻe ʻikai tuku ki hoku husepāniti ha hingoa pe ha toenga hako ʻi he funga ʻo māmani.”
7ตอน​นี้​ญาติ​ทั้ง​ครอบครัว​ลุก​ขึ้น​ต่อ​ต้าน​ข้า พวก​เขา​บอก​ว่า ‘ส่ง​คน​ที่​ฆ่า​พี่​น้อง​มา เรา​จะ​ฆ่า​เขา​ชดใช้​ชีวิต​พี่​น้อง​ที่​เขา​ฆ่า และ​จะ​กำจัด​ทายาท​คน​นั้น​ด้วย’ ถ้า​ทำ​อย่าง​นั้น​ก็​เท่ากับ​ดับ​ถ่าน​ไฟ​ก้อน​สุดท้าย​ที่​เหลือ​อยู่​ของ​ข้า ไม่​ให้​สามี​ของ​ข้า​มี​ทั้ง​ชื่อ​และ​ลูก​หลาน​เหลือ​อยู่​บน​แผ่น​ดิน”
8Pea naʻe pehē ʻe he tuʻi ki he fefine, “ʻAlu koe ki ho fale, pea te u tokanga ʻo fai ha fekau ki hoʻo meʻa.”
8กษัตริย์​บอก​นาง​ว่า “กลับ​บ้าน​ไป​เถิด ข้า​จะ​ออก​คำ​สั่ง​เรื่อง​ของ​เจ้า”
9Pea naʻe pehēange ʻe he fefine Tikoa ki he tuʻi, “ʻE Tuʻi, ko hoku ʻeiki, ka kuo halaia, pea tuku ia kiate au, pea ki he fale ʻo ʻeku tamai: pea ke taʻehalaia ai ʻae tuʻi, pea mo hono nofoʻanga fakatuʻi.”
9หญิง​ชาว​เทโคอา​ทูล​กษัตริย์​ว่า “นาย​ของ​ข้า​ผู้​เป็น​กษัตริย์ ขอ​ให้​ความ​ผิด​ตก​อยู่​กับ​ข้า​และ​วงศ์​วาน​พ่อ​ของ​ข้า ส่วน​กษัตริย์​กับ​บัลลังก์​ของ​ท่าน​ขอ​ให้​ปราศจาก​ความ​ผิด”
10Pea naʻe pehē ʻe he tuʻi, “Kapau ʻe lea ha tokotaha kiate koe, ʻomi ia kiate au, pea ʻe ʻikai te ne toe ala kiate koe.”
10กษัตริย์​ตรัส​ว่า “ใคร​พูด​อะไร​กับ​เจ้า ก็​พา​เขา​มา​หา​ข้า เขา​จะ​ไม่​รบกวน​เจ้า​อีก”
11Pea naʻe toki pehēange ʻe ia, “ʻOku ou kole kiate koe, ke manatuʻi ʻe he tuʻi kia Sihova ko ho ʻOtua, ke ʻoua naʻa ke tuku ʻae kau totongi toto ke toe fai ha maumau, telia naʻa nau tāmateʻi ʻa ʻeku tama.” Pea naʻa ne pehē ʻe ia, “ʻO hangē ʻoku moʻui ʻa Sihova, “ʻE ʻikai ha tuʻoni louʻulu ʻo ho tama ʻe tō ki he kelekele.”
11นาง​ทูล​ว่า “ขอ​กษัตริย์​ทรง​ระลึก​ถึง​พระยาห์เวห์​พระเจ้า​ของ​ท่าน เพื่อ​ผู้​ล้าง​แค้น​เลือด​จะ​ไม่​ทำลาย​อีก มิ​ฉะนั้น​พวก​เขา​จะ​ฆ่า​ลูกชาย​ของ​ข้า” กษัตริย์​ตอบ​ว่า “ข้า​ขอ​สาบาน​ต่อ​พระยาห์เวห์​ผู้​ทรง​พระชนม์​ว่า เส้น​ผม​ของ​ลูก​เจ้า​จะ​ไม่​ตก​ถึง​พื้น​แม้แต่​เส้น​เดียว”
12Pea naʻe toki pehē ai ʻe he fefine, “ʻOku ou kole kiate koe, tuku ki hoʻo kaunanga ke ne fai ha lea ki hoku ʻeiki ko e tuʻi.” Pea naʻa ne pehē ʻe ia, “Ke ke lea pe.”
12นาง​ทูล​ว่า “ขอ​ให้​ผู้รับใช้​ของ​ท่าน​พูด​กับ​นาย​ของ​ข้า​ผู้​เป็น​กษัตริย์​อีก​สัก​คำ” ท่าน​ตอบ​ว่า “พูด​มา”
13Pea naʻe pehē ʻe he fefine, “Pea ko e hā ai kuo ke fakakaukau ki ha meʻa pehē ki he kakai ʻae ʻOtua? ʻOku lea ʻaki eni ʻe he tuʻi ʻo hangē ko ha taha ʻoku halaia, ko e meʻa ʻi he ʻikai toe ʻomi ki ʻapi ʻaia kuo ne fakahēʻi.
13นาง​จึง​ทูล​ว่า “เหตุ​ใด​ท่าน​จึง​วางแผน​ทำ​เช่น​นี้​ต่อประชาชน​ของ​พระเจ้า? เมื่อ​กษัตริย์​ตรัส​เช่น​นั้น ท่าน​ก็​เหมือน​ผู้​มี​ความ​ผิด เพราะ​ไม่​พา​คน​ที่​ถูก​ขับ​ไล่​กลับ​บ้าน
14He kuo pau pe ke tau mate, pea tau hangē ko e vai kuo lilingi ki he kelekele, ʻaia ʻoku ʻikai faʻa tānaki hake; pea ʻoku ʻikai filifilimānako ʻae ʻOtua ki ha tokotaha: ka neongo ia ʻoku ne fakakaukauʻi ʻae meʻa ke ʻoua naʻa kapusi meiate ia ʻaia kuo fakahēʻi.
14เรา​ทุก​คน​ต้อง​ตาย เหมือน​น้ำ​ที่​หก​ลงพื้น​แล้ว​เก็บ​คืน​ไม่​ได้ พระเจ้า​ไม่​ได้​ทรง​เอา​ชีวิต​ไป แต่​ทรง​หา​ทาง​ไม่​ให้​คน​ที่​ถูก​ขับ​ไล่​ต้อง​ถูก​ตัดขาด​จาก​พระองค์
15Pea ko eni foki, kuo u haʻu au ke lea ʻi he meʻa ni ki he tuʻi ko hoku ʻeiki, koeʻuhi kuo fakamanavahēʻi au ʻe he kakai: pea naʻe pehē ʻe hoʻo kaunanga, Ko eni te u lea ki he tuʻi; heiʻilo ʻe fai ʻe he tuʻi ki he kole ʻa ʻene kaunanga.
15ที่​ข้า​มา​พูด​เรื่อง​นี้​กับ​นาย​ของ​ข้า​ผู้​เป็น​กษัตริย์ ก็​เพราะ​ผู้คน​ทำให้​ข้า​กลัว ข้า​จึง​คิด​ว่า ‘ข้า​จะ​ลอง​ทูล​กษัตริย์ บางที​ท่าน​อาจ​ทำ​ตาม​คำร้อง​ขอ​ของ​ผู้รับใช้’
16Koeʻuhi ʻe fanongo ʻe he tuʻi, ke ne fakamoʻui ai ʻa ʻene kaunanga mei he nima ʻoe tangata ʻoku fie fakaʻauha fakataha au mo hoku tama mei he tofiʻa ʻoe ʻOtua.
16เพราะ​กษัตริย์​จะ​ทรง​ฟัง​และ​ช่วย​ข้า​พ้น​จาก​มือ​คน​ที่​คิด​จะ​กำจัดข้า​กับ​บุตรชาย​ของ​ข้า​ให้​หมด​ไป​จาก​มรดก​ซึ่ง​เป็น​ของ​พระเจ้า
17Pea naʻe toki pehē ʻe hoʻo kaunanga, Ko e lea ʻa hoku ʻeiki ko e tuʻi ʻe hoko ni ko e fakafiemālie: he ko hoku ʻeiki ko e tuʻi, ʻoku hangē ia ko ha ʻāngelo ʻae ʻOtua ʻi heʻene ʻiloʻi ʻae lelei mo e kovi: ko ia ʻe ʻiate koe ʻa Sihova ko ho ʻOtua.”
17ข้า​คิด​ว่า ‘ขอ​ให้​คำ​ตรัส​ของ​นาย​ของ​ข้า​ผู้​เป็น​กษัตริย์​นำ​ความ​สงบ​มา เพราะ​นาย​ของ​ข้า​แยกแยะ​ดี​ชั่ว​ได้​เหมือน​ทูต​สวรรค์​ของ​พระเจ้า ขอ​พระยาห์เวห์​พระเจ้า​ของ​ท่าน​สถิต​กับ​ท่าน’”
18Pea naʻe toki pehēange ʻe he tuʻi ki he fefine, “ʻOku ou kole kiate koe, ke ʻoua naʻa ke fufū meiate au ʻae meʻa ʻaia te u fehuʻi ai ni kiate koe.” Pea naʻe pehē ʻe he fefine, “Ke lea pe eni ʻa hoku ʻeiki ko e tuʻi.”
18กษัตริย์​ตรัส​กับ​หญิง​นั้น​ว่า “ข้า​จะ​ถาม​อะไร​เจ้า​อย่าง​หนึ่ง อย่า​ปิดบัง​ข้า” นาง​ตอบ​ว่า “เชิญ​นาย​ของ​ข้า​ผู้​เป็น​กษัตริย์​ตรัส​เถิด”
19Pea naʻe pehē ʻe he tuʻi, “ʻIkai ʻoku kau mo koe ʻae nima ʻo Soape ʻi he meʻa ni kotoa pē?” Pea naʻe lea ʻo pehēange ʻe he fefine, “ʻO hangē ʻoku moʻui ho laumālie, ʻe ʻeiki ko e tuʻi: he ko hoʻo tamaioʻeiki ko Soape, ko ia ne ne fekauʻi au, mo ne ʻai ʻae ngaahi lea ni kotoa pē ki he ngutu ʻo hoʻo kaunanga:
19กษัตริย์​ถาม​ว่า “โยอาบ​อยู่​เบื้อง​หลัง​เรื่อง​นี้​ทั้งหมด​ใช่​ไหม?” นาง​ตอบ​ว่า “ข้า​ขอ​สาบาน​ต่อ​ชีวิต​ของ​นาย​ของ​ข้า​ผู้​เป็น​กษัตริย์ ไม่มี​ใคร​บ่ายเบี่ยง​จาก​สิ่ง​ที่​ท่าน​ตรัส​ได้​เลย โยอาบ​ผู้รับใช้​ของ​ท่าน​เป็น​ผู้​ขอ​ให้​ข้า​ทำ และ​สอน​ให้​ข้า​พูด​ทุก​คำ​นี้
20Kuo fai ʻae meʻa ni ʻe hoʻo tamaioʻeiki ko Soape koeʻuhi ke tupu ai ʻae lea pehē ni: pea ʻoku poto ʻa hoku ʻeiki, ʻo tatau mo e poto ʻo ha ʻāngelo ʻae ʻOtua, ke ʻilo ʻaia kotoa pē ʻoku ʻi māmani.”
20โยอาบ​ผู้รับใช้​ของ​ท่าน​ทำ​เช่น​นี้​เพื่อ​ให้ท่า​นม​อง​เรื่อง​นี้​ใน​อีก​แง่​หนึ่ง นาย​ของ​ข้า​ฉลาด​เหมือน​ทูต​สวรรค์​ของ​พระเจ้า รู้​ทุก​สิ่ง​ที่​เกิด​ขึ้น​บน​แผ่น​ดิน”
21¶ Pea naʻe pehē ʻe he tuʻi kia Soape, “Vakai mai, kuo u fai ʻae meʻa ni: ko ia ke ke ʻalu ʻo toe ʻomi ʻae tangata talavou ko ʻApisalomi.”
21กษัตริย์​บอก​โยอาบ​ว่า “ข้า​ตกลง​ตาม​คำขอ​แล้ว ไปพา​อับซาโลม​ชายหนุ่ม​นั้น​กลับ​มา”
22Pea naʻe tō hifo ʻa Soape ki hono mata ki he kelekele, pea naʻa ne punou, ʻo ne fakafetaʻi ki he tuʻi: pea naʻe pehē ʻe Soape, “Kuo ʻilo ʻe hoʻo tamaioʻeiki he ʻaho ni kuo u maʻu ʻae ʻofa ʻi ho ʻao, ʻa koe ko hoku ʻeiki, ʻe tuʻi, ko e meʻa ʻi he fai ʻe he tuʻi ki he kole ʻa hoʻo tamaioʻeiki.”
22โยอาบ​หมอบ​หน้า​ลง​กับ​พื้น​แสดง​ความ​เคารพ​และให้พร​แก่​กษัตริย์ แล้ว​กล่าว​ว่า “วัน​นี้​ผู้รับใช้​ของ​ท่าน​รู้​ว่า​ข้า​เป็น​ที่​โปรดปราน​ใน​สายตา​นาย​ของ​ข้า​ผู้​เป็น​กษัตริย์ เพราะ​ท่าน​ทำ​ตาม​คำขอ​ของ​ผู้รับใช้”
23Ko ia naʻe tuʻu hake ai ʻa Soape ʻo ne ʻalu ki Kesuli, pea ne ʻomi ʻa ʻApisalomi ki Selūsalema.
23โยอาบ​จึง​ไป​เกชูร์​และ​พา​อับซาโลม​กลับ​เยรูซาเล็ม
24Pea naʻe pehē ʻe he tuʻi, “Tuku ke ne ʻalu ki hono fale ʻoʻona, pea ʻoua siʻi naʻa ne sio mai ki hoku fofonga.” Ko ia naʻe tafoki ai ʻa ʻApisalomi ki hono fale ʻoʻona, pea naʻe ʻikai sio ia ki he fofonga ʻoe tuʻi.
24แต่​กษัตริย์​สั่ง​ว่า “ให้​เขา​กลับ​ไป​อยู่​บ้าน​ของ​ตน อย่า​ให้​มา​เห็น​หน้า​ข้า” อับซาโลม​จึง​กลับ​บ้าน​และ​ไม่​ได้​พบ​หน้า​กษัตริย์
25¶ Ka naʻe ʻikai ha tokotaha ʻi ʻIsileli kotoa pē naʻe ongoongolelei ʻene toulekeleka ke hangē ko ʻApisalomi: mei hono ʻaofi vaʻe ʻo aʻu ki he tumuʻaki ʻo hono ʻulu naʻe ʻikai siʻi ha mele ʻiate ia.
25ทั่ว​อิสราเอล​ไม่มี​ใคร​ได้​รับคำ​ชม​เรื่อง​รูป​โฉม​มาก​เท่า​อับซาโลม ตั้งแต่​ฝ่าเท้า​ถึง​ศีรษะ เขา​ไม่มี​ตำหนิ​เลย
26Pea ʻi heʻene kosi hono louʻulu, (he naʻa ne kosi ia ʻi he kuonga niʻihi: he naʻe mamafa ia kiate ia, pea ko ia naʻa ne kosi ai ia:) naʻa ne fakamamafa ʻae louʻulu ʻo hono ʻulu ko e sikeli ʻe uangeau ʻo fakatatau mo e fakamamafa ʻae tuʻi.
26เมื่อ​อับซาโลม​ตัด​ผม (เขา​ตัด​ทุก​ปลาย​ปี​เพราะ​ผม​หนัก) เขา​ชั่ง​ผม​ที่​ตัด​ได้​สอง​ร้อย​เชเขล ตาม​มาตรา​ชั่ง​ของ​กษัตริย์
27Pea naʻe fanauʻi kia ʻApisalomi ʻae foha ʻe toko tolu, mo e ʻofefine ʻe tokotaha, ʻaia naʻe hingoa ko Tamaa: ko e fefine ia naʻe mata hoihoifua.
27อับซาโลม​มี​บุตร​ชาย​สาม​คน และ​บุตร​สาว​คน​หนึ่ง​ชื่อ​ทามาร์ นาง​มี​ใบหน้า​งดงาม
28¶ Ko ia naʻe nofo ai ʻa ʻApisalomi ʻi Selūsalema ʻi he taʻu kātoa ʻe ua, ka naʻe ʻikai ke ne sio ki he fofonga ʻoe tuʻi.
28อับซาโลม​อยู่​ใน​เยรูซาเล็ม​สอง​ปี​เต็ม​โดย​ไม่​ได้​พบ​หน้า​กษัตริย์
29Pea naʻe fekau ai ʻe ʻApisalomi kia Soape ke ne haʻu ʻo ʻalu ki he tuʻi; ka naʻe ʻikai fie haʻu ia kiate ia: pea ʻi heʻene fekau ʻo liunga ua, naʻe ʻikai te ne haʻu.
29เขา​ส่ง​คน​ไป​เรียก​โยอาบ​เพื่อ​จะ​ให้​โยอาบ​ไป​หา​กษัตริย์ แต่​โยอาบ​ไม่​ยอม​มา เขา​ส่ง​คน​ไป​อีก​ครั้ง โยอาบ​ก็​ยัง​ไม่​ยอม​มา
30Ko ia naʻa ne pehē ai ki heʻene kau tamaioʻeiki, “Vakai, ʻoku ofi mai ʻae ngoue ʻa Soape ki hoku potu ʻoʻoku, pea ʻoku ʻi ai ʻene paʻale; ʻalu ʻo tutu ia.” Pea naʻe tutu ʻae ngoue ʻe he kau tamaioʻeiki ʻa ʻApisalomi.
30อับซาโลม​จึง​สั่ง​คนรับใช้​ว่า “ทุ่ง​ของ​โยอาบ​อยู่​ข้าง​ทุ่ง​ข้า เขา​ปลูก​ข้าว​บาร์เลย์​ไว้ ไป​จุด​ไฟ​เผา​เสีย” คนรับใช้​ของ​อับซาโลม​จึง​เผา​ทุ่ง​นั้น
31Pea naʻe tuʻu hake ai ʻa Soape, ʻo ne haʻu ki he fale ʻo ʻApisalomi, ʻo ne pehē kiate ia, “Ko e hā kuo tutu ai ʻe hoʻo kau tamaioʻeiki ʻa ʻeku ngoue?
31โยอาบ​จึง​มา​หา​อับซาโลม​ที่​บ้าน​แล้ว​ถาม​ว่า “ทำไม​คน​ของ​เจ้า​จึง​เผา​ทุ่ง​ของ​ข้า?”
32Pea naʻe pehē ʻe ʻApisalomi kia Soape, “Vakai, naʻaku fekau atu kiate koe, ʻo pehē, Haʻu kiate au, koeʻuhi ke u fekau atu koe ki he tuʻi, ke pehē, ‘Ko e hā kuo u haʻu ai mei Kesuli? ʻE lelei pe ʻo ka ne u kei ʻi ai ni:’ kae tuku eni ke u mamata ki he fofonga ʻoe tuʻi; pea kapau ʻoku ʻiate au ha meʻa hala, tuku ke ne tāmateʻi au.”
32อับซาโลม​ตอบ​ว่า “ข้า​เรียก​เจ้า​มา​เพื่อ​จะ​ให้​ไป​บอก​กษัตริย์​ว่า ‘ข้า​กลับ​มา​จาก​เกชูร์​ทำไม? อยู่​ที่​นั่น​ยัง​จะ​ดี​กว่า ตอน​นี้​ขอ​ให้​ข้า​ได้​พบ​หน้า​กษัตริย์ และ​ถ้า​ข้า​มี​ความ​ผิด ก็​ให้​ท่าน​ฆ่า​ข้า​เสีย’”
33Ko ia naʻe haʻu ai ʻa Soape ki he tuʻi, ʻo ne fakahā ki ai: pea hili ʻa ʻene ui kia ʻApisalomi naʻa ne haʻu ki he tuʻi, pea naʻa ne punou hifo ia mo hono mata ki he kelekele ʻi he ʻao ʻoe tuʻi: pea naʻe ʻuma ʻe he tuʻi kia ʻApisalomi.
33โยอาบ​ไป​บอก​กษัตริย์ เมื่อ​กษัตริย์​เรียก​อับซาโลม​มา เขา​ก็​เข้า​เฝ้า​และ​หมอบ​หน้า​ลง​กับ​พื้น​ต่อ​หน้า​กษัตริย์ กษัตริย์​จูบ​อับซาโลม

Tip: use the ← and → keys to turn chapters.