ลูกา 23
Freedom Bible (Thai)Translation
Freedom Bible (Thai)
Greek New Testament: Textus Receptus
1คนทั้งคณะลุกขึ้น และนำพระองค์ไปหาปีลาต
1Καὶ ἀναστὰν ἅπαν τὸ πλῆθος αὐτῶν, ἤγαγεν αὐτὸν ἐπὶ τὸν Πιλάτον.
2พวกเขาเริ่มกล่าวหาพระองค์ว่า “พวกเราพบว่าคนนี้กำลังทำให้ชนชาติของเราหลงผิด ห้ามไม่ให้เสียภาษีแก่ซีซาร์ และกล่าวว่าตนเองเป็นพระคริสต์ เป็นกษัตริย์”
2Ἤρξαντο δὲ κατηγορεῖν αὐτοῦ, λέγοντες, Τοῦτον εὕρομεν διαστρέφοντα τὸ ἔθνος, καὶ κωλύοντα Καίσαρι φόρους διδόναι, λέγοντα ἑαυτὸν Χριστὸν βασιλέα εἶναι.
3ปีลาตถามพระองค์ว่า “ท่านเป็นกษัตริย์ของชาวยิวหรือ?” พระองค์ตอบเขาว่า “ท่านพูดเอง”
3Ὁ δὲ Πιλάτος ἐπηρώτησεν αὐτόν, λέγων, Σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων; Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς αὐτῷ ἔφη, Σὺ λέγεις.
4ปีลาตกล่าวกับหัวหน้าปุโรหิตและฝูงชนว่า “เราไม่พบเหตุที่จะกล่าวหาคนนี้”
4Ὁ δὲ Πιλάτος εἶπε πρὸς τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ τοὺς ὄχλους, Οὐδὲν εὑρίσκω αἴτιον ἐν τῷ ἀνθρώπῳ τούτῳ.
5แต่พวกเขายืนกรานว่า “เขาปลุกปั่นประชาชนด้วยการสั่งสอนไปทั่วแคว้นยูเดีย เริ่มตั้งแต่แคว้นกาลิลีจนถึงที่นี่”
5Οἱ δὲ ἐπίσχυον, λέγοντες ὅτι Ἀνασείει τὸν λαόν, διδάσκων καθ᾿ ὅλης τῆς Ἰουδαίας, ἀρξάμενος ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας ἕως ὧδε.
6เมื่อปีลาตได้ยินคำว่ากาลิลี เขาจึงถามว่าคนนี้เป็นชาวกาลิลีหรือ
6Πιλάτος δὲ ἀκούσας Γαλιλαίαν ἐπηρώτησεν εἰ ὁ ἄνθρωπος Γαλιλαῖός ἐστι.
7เมื่อรู้ว่าพระเยซูอยู่ภายใต้เขตอำนาจของเฮโรด เขาจึงส่งพระองค์ไปหาเฮโรด ซึ่งขณะนั้นอยู่ในกรุงเยรูซาเล็ม
7Καὶ ἐπιγνοὺς ὅτι ἐκ τῆς ἐξουσίας Ἡρῴδου ἐστίν, ἀνέπεμψεν αὐτὸν πρὸς Ἡρῴδην, ὄντα καὶ αὐτὸν ἐν Ἱεροσολύμοις ἐν ταύταις ταῖς ἡμέραις.
8เมื่อเฮโรดเห็นพระเยซู เขาดีใจอย่างยิ่ง เพราะอยากพบพระองค์มานานแล้ว เนื่องจากได้ยินเรื่องของพระองค์มาก และหวังจะได้เห็นพระองค์ทำการอัศจรรย์สักอย่าง
8Ὁ δὲ Ἡρῴδης ἰδὼν τὸν Ἰησοῦν ἐχάρη λίαν· ἦν γὰρ θέλων ἐξ ἱκανοῦ ἰδεῖν αὐτόν, διὰ τὸ ἀκούειν πολλὰ περὶ αὐτοῦ· καὶ ἤλπιζέ τι σημεῖον ἰδεῖν ὑπ᾿ αὐτοῦ γινόμενον.
9เขาถามพระองค์หลายเรื่อง แต่พระองค์ไม่ตอบอะไร
9Ἐπηρώτα δὲ αὐτὸν ἐν λόγοις ἱκανοῖς· αὐτὸς δὲ οὐδὲν ἀπεκρίνατο αὐτῷ.
10หัวหน้าปุโรหิตและพวกอาลักษณ์ยืนอยู่ที่นั่น และกล่าวหาพระองค์อย่างรุนแรง
10Εἱστήκεισαν δὲ οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ γραμματεῖς, εὐτόνως κατηγοροῦντες αὐτοῦ.
11เฮโรดกับพวกทหารดูหมิ่นและเยาะเย้ยพระองค์ พวกเขาสวมเสื้อผ้าหรูหราให้พระองค์ แล้วส่งกลับไปหาปีลาต
11Ἐξουθενήσας δὲ αὐτὸν ὁ Ἡρῴδης σὺν τοῖς στρατεύμασιν αὐτοῦ, καὶ ἐμπαίξας, περιβαλὼν αὐτὸν ἐσθῆτα λαμπράν, ἀνέπεμψεν αὐτὸν τῷ Πιλάτῳ.
12ในวันนั้น เฮโรดกับปีลาตก็กลายเป็นมิตรกัน ก่อนหน้านั้นทั้งสองเป็นศัตรูกัน
12Ἐγένοντο δὲ φίλοι ὅ τε Πιλάτος καὶ ὁ Ἡρῴδης ἐν αὐτῇ τῇ ἡμέρᾳ μετ᾿ ἀλλήλων· προϋπῆρχον γὰρ ἐν ἔχθρᾳ ὄντες πρὸς ἑαυτούς.
13ปีลาตเรียกหัวหน้าปุโรหิต พวกผู้ปกครอง และประชาชนมาพร้อมกัน
13Πιλάτος δὲ συγκαλεσάμενος τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ τοὺς ἄρχοντας καὶ τὸν λαόν,
14แล้วกล่าวกับพวกเขาว่า “พวกคุณนำคนนี้มาหาเรา โดยกล่าวว่าเขาทำให้ประชาชนหลงผิด เราได้สอบสวนเขาต่อหน้าพวกคุณแล้ว และไม่พบเหตุที่จะกล่าวหาคนนี้ในเรื่องที่พวกคุณกล่าวหา
14εἶπε πρὸς αὐτούς, Προσηνέγκατέ μοι τὸν ἄνθρωπον τοῦτον, ὡς ἀποστρέφοντα τὸν λαόν· καὶ ἰδού, ἐγὼ ἐνώπιον ὑμῶν ἀνακρίνας οὐδὲν εὗρον ἐν τῷ ἀνθρώπῳ τούτῳ αἴτιον ὧν κατηγορεῖτε κατ᾿ αὐτοῦ·
15เฮโรดก็ไม่พบเช่นกัน เพราะเราส่งพวกคุณไปหาเขา และเห็นได้ว่าคนนี้ไม่ได้ทำสิ่งใดที่สมควรตาย
15ἀλλ᾿ οὐδὲ Ἡρῴδης· ἀνέπεμψα γὰρ ὑμᾶς πρὸς αὐτόν, καὶ ἰδού, οὐδὲν ἄξιον θανάτου ἐστὶ πεπραγμένον αὐτῷ.
16เพราะฉะนั้น เราจะลงโทษเขา แล้วปล่อยไป”
16Παιδεύσας οὖν αὐτὸν ἀπολύσω.
17ในเทศกาลนั้น ปีลาตต้องปล่อยนักโทษคนหนึ่งให้พวกเขา
17Ἀνάγκην δὲ εἶχεν ἀπολύειν αὐτοῖς κατὰ ἑορτὴν ἕνα.
18แต่พวกเขาทั้งหมดร้องขึ้นพร้อมกันว่า “เอาคนนี้ไป! ปล่อยบารับบัสให้พวกเรา!”
18Ἀνέκραξαν δὲ παμπληθεί, λέγοντες, Αἶρε τοῦτον, ἀπόλυσον δὲ ἡμῖν τὸν Βαραββᾶν·
19บารับบัสถูกขังในคุกเพราะการก่อกบฏในเมือง และการฆ่าคน
19ὅστις ἦν διὰ στάσιν τινὰ γενομένην ἐν τῇ πόλει καὶ φόνον βεβλημένος εἰς φυλακήν.
20ปีลาตพูดกับพวกเขาอีกครั้ง เพราะต้องการจะปล่อยพระเยซู
20Πάλιν οὖν ὁ Πιλάτος προσεφώνησε, θέλων ἀπολῦσαι τὸν Ἰησοῦν.
21แต่พวกเขาร้องว่า “ตรึงเขาบนกางเขน! ตรึงเขาบนกางเขน!”
21Οἱ δὲ ἐπεφώνουν, λέγοντες, Σταύρωσον, σταύρωσον αὐτόν.
22ปีลาตถามพวกเขาเป็นครั้งที่สามว่า “ทำไม? คนนี้ทำความชั่วอะไร? เราไม่พบว่าเขามีความผิดที่สมควรตาย เพราะฉะนั้น เราจะลงโทษเขา แล้วปล่อยไป”
22Ὁ δὲ τρίτον εἶπε πρὸς αὐτούς, Τί γὰρ κακὸν ἐποίησεν οὗτος; Οὐδὲν αἴτιον θανάτου εὗρον ἐν αὐτῷ· παιδεύσας οὖν αὐτὸν ἀπολύσω.
23แต่พวกเขายังคงร้องเสียงดังอย่างหนักแน่น เรียกร้องให้ตรึงพระองค์บนกางเขน และเสียงเรียกร้องของพวกเขากับเสียงของหัวหน้าปุโรหิตก็มีชัย
23Οἱ δὲ ἐπέκειντο φωναῖς μεγάλαις, αἰτούμενοι αὐτὸν σταυρωθῆναι· καὶ κατίσχυον αἱ φωναὶ αὐτῶν καὶ τῶν ἀρχιερέων.
24ปีลาตจึงตัดสินให้ทำตามที่พวกเขาร้องขอ
24Ὁ δὲ Πιλάτος ἐπέκρινε γενέσθαι τὸ αἴτημα αὐτῶν.
25เขาปล่อยคนที่ถูกขังเพราะการก่อกบฏและการฆ่าคน ซึ่งพวกเขาร้องขอ แต่มอบพระเยซูให้เป็นไปตามความต้องการของพวกเขา
25Ἀπέλυσε δὲ αὐτοῖς τὸν διὰ στάσιν καὶ φόνον βεβλημένον εἰς τὴν φυλακήν, ὃν ᾐτοῦντο· τὸν δὲ Ἰησοῦν παρέδωκε τῷ θελήματι αὐτῶν.
26ขณะที่พวกเขานำพระองค์ไป พวกเขาจับซีโมนชาวไซรีน ซึ่งกำลังเดินมาจากชนบท แล้ววางกางเขนบนตัวเขาให้แบกตามหลังพระเยซู
26Καὶ ὡς ἀπήγαγον αὐτόν, ἐπιλαβόμενοι Σίμωνός τινος Κυρηναίου τοῦ ἐρχομένου ἀπ᾿ ἀγροῦ, ἐπέθηκαν αὐτῷ τὸν σταυρόν, φέρειν ὄπισθεν τοῦ Ἰησοῦ.
27ฝูงชนจำนวนมากติดตามพระองค์ รวมทั้งพวกผู้หญิงที่คร่ำครวญและร่ำไห้อาลัยพระองค์
27Ἠκολούθει δὲ αὐτῷ πολὺ πλῆθος τοῦ λαοῦ, καὶ γυναικῶν αἳ καὶ ἐκόπτοντο καὶ ἐθρήνουν αὐτόν.
28แต่พระเยซูหันไปหาพวกนาง และกล่าวว่า “บุตรสาวแห่งเยรูซาเล็ม อย่าร้องไห้เพื่อเรา แต่จงร้องไห้เพื่อตัวพวกคุณเองและเพื่อลูก ๆ ของพวกคุณ
28Στραφεὶς δὲ πρὸς αὐτὰς ὁ Ἰησοῦς εἶπε, Θυγατέρες Ἱερουσαλήμ, μὴ κλαίετε ἐπ᾿ ἐμέ, πλὴν ἐφ᾿ ἑαυτὰς κλαίετε καὶ ἐπὶ τὰ τέκνα ὑμῶν.
29เพราะวันเวลากำลังจะมาถึงเมื่อคนจะพูดว่า ‘หญิงที่เป็นหมัน ครรภ์ที่ไม่เคยให้กำเนิด และเต้านมที่ไม่เคยให้นมลูก เป็นสุข’
29Ὅτι ἰδού, ἔρχονται ἡμέραι ἐν αἷς ἐροῦσι, Μακάριαι αἱ στεῖραι, καὶ κοιλίαι αἳ οὐκ ἐγέννησαν, καὶ μαστοὶ οἳ οὐκ ἐθήλασαν.
30แล้วพวกเขาจะเริ่มพูดกับภูเขาว่า ‘จงล้มทับพวกเรา!’ และกับเนินเขาว่า ‘จงปกคลุมพวกเรา!’
30Τότε ἄρξονται λέγειν τοῖς ὄρεσι, Πέσετε ἐφ᾿ ἡμᾶς· καὶ τοῖς βουνοῖς, Καλύψατε ἡμᾶς.
31เพราะถ้าพวกเขาทำเช่นนี้กับต้นไม้เขียว แล้วจะเกิดอะไรขึ้นกับต้นไม้แห้ง?”
31Ὅτι εἰ ἐν τῷ ὑγρῷ ξύλῳ ταῦτα ποιοῦσιν, ἐν τῷ ξηρῷ τί γένηται;
32ยังมีอาชญากรอีกสองคนถูกนำไปพร้อมกับพระองค์เพื่อประหาร
32Ἤγοντο δὲ καὶ ἕτεροι δύο κακοῦργοι σὺν αὐτῷ ἀναιρεθῆναι.
33เมื่อพวกเขามาถึงสถานที่ที่เรียกว่า “กะโหลกศีรษะ” พวกเขาตรึงพระองค์บนกางเขนที่นั่นพร้อมกับอาชญากรสองคน คนหนึ่งทางขวา และอีกคนหนึ่งทางซ้าย
33Καὶ ὅτε ἀπῆλθον ἐπὶ τὸν τόπον τὸν καλούμενον Κρανίον, ἐκεῖ ἐσταύρωσαν αὐτόν, καὶ τοὺς κακούργους, ὃν μὲν ἐκ δεξιῶν, ὃν δὲ ἐξ ἀριστερῶν.
34พระเยซูกล่าวว่า “พระบิดา โปรดยกโทษให้พวกเขา เพราะพวกเขาไม่รู้ว่ากำลังทำอะไร” พวกเขาจับสลากแบ่งเสื้อผ้าของพระองค์กัน
34Ὁ δὲ Ἰησοῦς ἔλεγε, Πάτερ, ἄφες αὐτοῖς· οὐ γὰρ οἴδασι τί ποιοῦσι. Διαμεριζόμενοι δὲ τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, ἔβαλον κλῆρον.
35ประชาชนยืนดูอยู่ พวกผู้ปกครองก็เยาะเย้ยพระองค์ด้วย โดยกล่าวว่า “เขาช่วยคนอื่นให้รอดได้ ก็ให้เขาช่วยตัวเองสิ ถ้าเขาเป็นพระคริสต์ของพระเจ้า ผู้ที่พระองค์เลือก!”
35Καὶ εἱστήκει ὁ λαὸς θεωρῶν. Ἐξεμυκτήριζον δὲ καὶ οἱ ἄρχοντες σὺν αὐτοῖς, λέγοντες, Ἄλλους ἔσωσε, σωσάτω ἑαυτόν, εἰ οὗτός ἐστιν ὁ Χριστός, ὁ τοῦ Θεοῦ ἐκλεκτός.
36พวกทหารก็เยาะเย้ยพระองค์ด้วย พวกเขาเข้ามาหาพระองค์ และยื่นน้ำส้มสายชูให้
36Ἐνέπαιζον δὲ αὐτῷ καὶ οἱ στρατιῶται, προσερχόμενοι καὶ ὄξος προσφέροντες αὐτῷ,
37พร้อมกับกล่าวว่า “ถ้าท่านเป็นกษัตริย์ของชาวยิว ก็ช่วยตัวเองให้รอดสิ!”
37καὶ λέγοντες, Εἰ σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων, σῶσον σεαυτόν.
38มีข้อความเขียนไว้เหนือพระองค์ด้วยอักษรกรีก ละติน และฮีบรูว่า “คนนี้คือกษัตริย์ของชาวยิว”
38Ἦν δὲ καὶ ἐπιγραφὴ γεγραμμένη ἐπ᾿ αὐτῷ γράμμασιν Ἑλληνικοῖς καὶ Ῥωμαϊκοῖς καὶ Ἑβραϊκοῖς, Οὗτός ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων.
39อาชญากรคนหนึ่งที่ถูกแขวนอยู่ก็ด่าว่าพระองค์ว่า “ถ้าท่านเป็นพระคริสต์ ก็ช่วยตัวเองและพวกเราให้รอดสิ!”
39Εἷς δὲ τῶν κρεμασθέντων κακούργων ἐβλασφήμει αὐτόν, λέγων, Εἰ σὺ εἶ ὁ Χριστός, σῶσον σεαυτὸν καὶ ἡμᾶς.
40แต่อีกคนหนึ่งกลับตำหนิเขาว่า “ท่านไม่เกรงกลัวพระเจ้าเลยหรือ ทั้งที่ท่านก็ถูกลงโทษแบบเดียวกัน?
40Ἀποκριθεὶς δὲ ὁ ἕτερος ἐπετίμα αὐτῷ, λέγων, Οὐδὲ φοβῇ σὺ τὸν Θεόν, ὅτι ἐν τῷ αὐτῷ κρίματι εἶ;
41พวกเราถูกลงโทษอย่างยุติธรรม เพราะได้รับผลสมควรกับสิ่งที่ทำ แต่คนนี้ไม่ได้ทำอะไรผิด”
41Καὶ ἡμεῖς μὲν δικαίως, ἄξια γὰρ ὧν ἐπράξαμεν ἀπολαμβάνομεν· οὗτος δὲ οὐδὲν ἄτοπον ἔπραξε.
42แล้วเขากล่าวกับพระเยซูว่า “องค์พระผู้เป็นเจ้า โปรดระลึกถึงข้าพเจ้าเมื่อพระองค์มาในอาณาจักรของพระองค์”
42Καὶ ἔλεγε τῷ Ἰησοῦ, Μνήσθητί μου, Κύριε, ὅταν ἔλθῃς ἐν τῇ βασιλείᾳ σου.
43พระเยซูกล่าวกับเขาว่า “เราบอกความจริงแก่ท่านว่า วันนี้ท่านจะอยู่กับเราในอุทยาน”
43Καὶ εἶπεν αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς, Ἀμὴν λέγω σοι, σήμερον μετ᾿ ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ.
44เวลานั้นประมาณชั่วโมงที่หก และความมืดปกคลุมทั่วแผ่นดินจนถึงชั่วโมงที่เก้า
44Ἦν δὲ ὡσεὶ ὥρα ἕκτη, καὶ σκότος ἐγένετο ἐφ᾿ ὅλην τὴν γῆν ἕως ὥρας ἐννάτης.
45ดวงอาทิตย์มืดลง และม่านในพระวิหารฉีกขาดเป็นสองส่วน
45Καὶ ἐσκοτίσθη ὁ ἥλιος, καὶ ἐσχίσθη τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ μέσον.
46พระเยซูร้องเสียงดังว่า “พระบิดา เราฝากวิญญาณของเราไว้ในมือของพระองค์!” เมื่อกล่าวเช่นนี้แล้ว พระองค์ก็สิ้นใจ
46Καὶ φωνήσας φωνῇ μεγάλῃ ὁ Ἰησοῦς εἶπε, Πάτερ, εἰς χεῖράς σου παραθήσομαι τὸ πνεῦμά μου· καὶ ταῦτα εἰπὼν ἐξέπνευσεν.
47เมื่อนายร้อยเห็นสิ่งที่เกิดขึ้น เขาถวายพระสิริแด่พระเจ้า และกล่าวว่า “แน่นอน คนนี้เป็นคนชอบธรรม”
47Ἰδὼν δὲ ὁ ἑκατόνταρχος τὸ γενόμενον, ἐδόξασε τὸν Θεόν, λέγων, Ὄντως ὁ ἄνθρωπος οὗτος δίκαιος ἦν.
48ฝูงชนทั้งหมดที่มาชุมนุมดูเหตุการณ์นี้ เมื่อเห็นสิ่งที่เกิดขึ้น ก็ตีอกของตนแล้วกลับไป
48Καὶ πάντες οἱ συμπαραγενόμενοι ὄχλοι ἐπὶ τὴν θεωρίαν ταύτην, θεωροῦντες τὰ γενόμενα, τύπτοντες ἑαυτῶν τὰ στήθη ὑπέστρεφον.
49คนรู้จักของพระองค์ทุกคน รวมทั้งพวกผู้หญิงที่ติดตามพระองค์มาจากกาลิลี ยืนอยู่ห่าง ๆ และมองดูเหตุการณ์เหล่านี้
49Εἱστήκεισαν δὲ πάντες οἱ γνωστοὶ αὐτοῦ μακρόθεν, καὶ γυναῖκες αἱ συνακολουθήσασαι αὐτῷ ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας, ὁρῶσαι ταῦτα.
50มีชายคนหนึ่งชื่อโยเซฟ เป็นสมาชิกสภา เป็นคนดีและชอบธรรม
50Καὶ ἰδού, ἀνὴρ ὀνόματι Ἰωσήφ, βουλευτὴς ὑπάρχων, ἀνὴρ ἀγαθὸς καὶ δίκαιος —
51เขาไม่ได้เห็นชอบกับมติและการกระทำของพวกเขา เขามาจากอาริมาเธีย เมืองหนึ่งของชาวยิว และกำลังรอคอยอาณาจักรของพระเจ้า
51οὗτος οὐκ ἦν συγκατατεθειμένος τῇ βουλῇ καὶ τῇ πράξει αὐτῶν — ἀπὸ Ἀριμαθαίας πόλεως τῶν Ἰουδαίων, ὃς καὶ προσεδέχετο καὶ αὐτὸς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ·
52ชายคนนี้ไปหาปีลาต และขอศพของพระเยซู
52οὗτος προσελθὼν τῷ Πιλάτῳ ᾐτήσατο τὸ σῶμα τοῦ Ἰησοῦ.
53เขานำศพของพระองค์ลง พันด้วยผ้าลินิน และวางไว้ในอุโมงค์ฝังศพที่เจาะไว้ในศิลา ซึ่งยังไม่เคยมีใครถูกวางไว้
53Καὶ καθελὼν αὐτὸ ἐνετύλιξεν αὐτὸ σινδόνι, καὶ ἔθηκεν αὐτὸ ἐν μνήματι λαξευτῷ, οὗ οὐκ ἦν οὐδέπω οὐδεὶς κείμενος.
54วันนั้นเป็นวันเตรียม และวันสะบาโตใกล้จะเริ่มแล้ว
54Καὶ ἡμέρα ἦν Παρασκευή, καὶ σάββατον ἐπέφωσκε.
55พวกผู้หญิงที่มากับพระองค์จากกาลิลีก็ตามไป และเห็นอุโมงค์ฝังศพ และเห็นว่าศพของพระองค์ถูกวางไว้อย่างไร
55Κατακολουθήσασαι δὲ καὶ γυναῖκες, αἵτινες ἦσαν συνεληλυθυῖαι αὐτῷ ἐκ τῆς Γαλιλαίας, ἐθεάσαντο τὸ μνημεῖον, καὶ ὡς ἐτέθη τὸ σῶμα αὐτοῦ.
56แล้วพวกนางกลับไปเตรียมเครื่องเทศและน้ำมันหอม ในวันสะบาโตพวกนางพักผ่อนตามพระบัญญัติ
56Ὑποστρέψασαι δὲ ἡτοίμασαν ἀρώματα καὶ μύρα. Καὶ τὸ μὲν σάββατον ἡσύχασαν κατὰ τὴν ἐντολήν.
Tip: use the ← and → keys to turn chapters.