ⲚⲒⲠⲢⲀⲜⲒⲤ 18
Coptic New Testament (Bohairic)Translation
Coptic New Testament (Bohairic)
Londona Biblio (Esperanto, 1910)
1ⲘⲈⲚⲈⲚⲤⲀ ⲚⲀⲒ ⲈⲦⲀϤⲒ ⲈⲂⲞⲖ ϦⲈⲚⲀⲐⲎⲚⲚⲎⲤ ⲀϤⲒ ⲈⲔⲞⲢⲒⲚⲐⲞⲤ.
1Post tio li foriris el Ateno kaj alvenis en Korinton.
2ⲀϤϪⲒⲘⲒ ⲚⲞⲨⲒⲞⲨⲆⲀⲒ ⲈⲠⲈϤⲢⲀⲚ ⲠⲈ ⲀⲔⲨⲖⲖⲀⲤ ⲈⲞⲨⲠⲞⲚⲦⲒⲞⲤ ⲠⲈ ϦⲈⲚⲠⲈϤⲄⲈⲚⲞⲤ ⲈⲀϤⲒ ⲤⲀⲦⲞⲦϤ ⲈⲂⲞⲖ ϦⲈⲚϮϨⲨⲦⲀⲖⲒⲀ ⲚⲈⲘ ⲠⲢⲒⲤⲔⲨⲖⲖⲀ ⲦⲈϤⲤϨⲒⲘⲒ ϪⲈ ⲚⲈⲀϤⲞⲨⲀϨⲤⲀϨⲚⲒ ⲠⲈ ⲚϪⲈⲔⲖⲀⲨⲆⲒⲞⲤ ⲈⲐⲢⲈ ⲚⲒⲒⲞⲨⲆⲀⲒ ⲦⲎⲢⲞⲨ ⲪⲰⲢϪ ⲈⲂⲞⲖ ϦⲈⲚⲢⲰⲘⲎ ⲀϤⲒ ϢⲀⲢⲰⲞⲨ.
2Kaj li trovis Judon, nomatan Akvila, Pontanon laŭ gento, antaŭ ne longe venintan el Italujo, kaj Priskilan, lian edzinon, ĉar Klaŭdio jam ordonis, ke ĉiuj Judoj foriru el Romo; kaj li iris al ili;
3ⲞⲨⲞϨ ⲀϤϢⲰⲠⲒ ϦⲀⲦⲞⲦⲞⲨ ⲈⲐⲂⲈ ϪⲈ ⲞⲨϢⲪⲎⲢ ⲚⲦⲈⲬⲚⲎ ⲚⲦⲀϤ ⲠⲈ ⲞⲨⲞϨ ⲚⲀⲨⲈⲢϨⲰⲂ ⲠⲈ ⲚⲈϨⲀⲚⲢⲈϤⲐⲀⲘⲒⲈ ⲤⲔⲨⲚⲎ ⲄⲀⲢ ⲚⲈϦⲈⲚⲦⲞⲨⲦⲈⲬⲚⲎ.
3kaj, ĉar li estis sammetiisto, li loĝis ĉe ili, kaj ili laboris, ĉar ili estis laŭ metio tendofaristoj.
4ⲚⲀⲨⲤⲀϪⲒ ⲆⲈ ⲠⲈ ϦⲈⲚϮⲤⲨⲚⲀⲄⲰⲄⲎ ⲔⲀⲦⲀ ⲤⲀⲂⲂⲀⲦⲞⲚ ⲚⲒⲂⲈⲚ ⲞⲨⲞϨ ⲚⲀⲨⲐⲰⲦ ⲘⲠϨⲎⲦ ⲚⲚⲒⲒⲞⲨⲆⲀⲒ ⲚⲈⲘ ⲚⲒⲞⲨⲈⲒⲚⲒⲚ.
4Kaj li diskutadis en la sinagogo ĉiusabate, kaj penis konvinki Judojn kaj Grekojn.
5ⲈⲦⲀⲨⲒ ⲆⲈ ⲈⲂⲞⲖ ϦⲈⲚⲐⲘⲀⲔⲈⲆⲞⲚⲒⲀ ⲚϪⲈⲤⲒⲖⲀⲤ ⲚⲈⲘ ⲦⲒⲘⲞⲐⲈⲞⲤ ⲚⲀϤⲘⲎⲚ ⲆⲈ ⲠⲈ ⲚϪⲈⲠⲀⲨⲖⲞⲤ ϦⲈⲚⲠⲒⲤⲀϪⲒ ⲈϤⲈⲢⲘⲈⲐⲢⲈ ⲚⲚⲒⲒⲞⲨⲆⲀⲒ ϪⲈ ⲠⲬⲢⲒⲤⲦⲞⲤ ⲠⲈ ⲒⲎⲤⲞⲨⲤ.
5Kiam do Silas kaj Timoteo alvenis el Makedonujo, Paŭlo estis premata per la predikado, atestante al la Judoj, ke Jesuo estas la Kristo.
6ⲈⲨϮ ⲆⲈ ⲈϦⲞⲨⲚ ⲈϨⲢⲀϤ ⲞⲨⲞϨ ⲈⲨϪⲈⲞⲨⲀ ⲀϤⲚⲈϨ ⲚⲈϤϨⲂⲰⲤ ⲈⲂⲞⲖ ⲠⲈϪⲀϤ ⲚⲰⲞⲨ ϪⲈ ⲠⲈⲦⲈⲚⲤⲚⲞϤ ⲈϪⲈⲚ ⲦⲈⲦⲈⲚⲀⲪⲈ ϮⲞⲨⲀⲂ ⲀⲚⲞⲔ ⲒⲤϪⲈⲚ ϮⲚⲞⲨ ⲈⲒⲈϢⲈ ⲚⲎⲒ ⲈⲚⲒⲈⲐⲚⲞⲤ.
6Sed kiam ili kontraŭstaris kaj blasfemis, li elskuis siajn vestojn, kaj diris al ili: Via sango estu sur viaj kapoj; mi estas pura; de nun mi iros al la nacianoj.
7ⲞⲨⲞϨ ⲈⲦⲀϤⲞⲨⲰⲦⲈⲂ ⲈⲂⲞⲖ ⲘⲘⲀⲨ ⲀϤⲒ ⲈⲠⲎⲒ ⲚⲞⲨⲀⲒ ⲈⲠⲈϤⲢⲀⲚ ⲠⲈ ⲦⲒⲦⲞⲤ ⲪⲀⲒ ⲞⲨⲠⲒⲤⲦⲞⲤ ⲈϤⲈⲢⲤⲈⲂⲈⲤⲐⲈ ⲘⲪⲚⲞⲨϮ ⲪⲀⲒ ⲈⲚⲀⲢⲈ ⲠⲈϤⲎⲒ ⲦⲞⲘⲒ ⲈϮⲤⲨⲚⲀⲄⲰⲄⲎ.
7Kaj foririnte de tie, li iris en la domon de homo nomata Tito Justo, kiu adoris Dion, kaj kies domo estis tuj apud la sinagogo.
8ⲔⲢⲒⲤⲠⲞⲤ ⲆⲈ ⲠⲒⲀⲢⲬⲎⲤⲨⲚⲀⲄⲰⲄⲞⲤ ⲀϤⲚⲀϨϮ ⲈⲠϬⲞⲒⲤ ⲚⲈⲘ ⲠⲈϤⲎⲒ ⲦⲎⲢϤ ⲞⲨⲞϨ ⲞⲨⲘⲎ ϢⲈⲂⲞⲖ ϦⲈⲚⲚⲒⲔⲞⲢⲒⲚⲐⲞⲤ ⲈⲨⲤⲰⲦⲈⲘ ⲚⲀⲨⲚⲀϨϮ ⲠⲈ ⲞⲨⲞϨ ⲚⲀⲨϬⲒⲰⲘⲤ.
8Kaj Krispo, la sinagogestro, kredis al la Sinjoro kune kun ĉiuj siaj domanoj; kaj multaj Korintanoj, aŭdinte, kredis kaj baptiĝis.
9ⲠⲈϪⲈ ⲠϬⲞⲒⲤ ⲆⲈ ⲘⲠⲀⲨⲖⲞⲤ ⲈⲂⲞⲖ ϨⲒⲦⲈⲚ ⲞⲨϨⲞⲢⲀⲘⲀ ϦⲈⲚⲠⲒⲈϪⲰⲢϨ ϪⲈ ⲘⲠⲈⲢⲈⲢϨⲞϮ ⲀⲖⲖⲀ ⲤⲀϪⲒ ⲞⲨⲞϨ ⲘⲠⲈⲢⲬⲀⲢⲰⲔ
9Kaj la Sinjoro diris per vizio nokte al Paŭlo: Ne timu, sed parolu, kaj ne silentu;
10ϪⲈ ⲀⲚⲞⲔ ϮⲬⲎ ⲚⲈⲘⲀⲔ ⲞⲨⲞϨ ⲚⲚⲈ ϨⲖⲒ ⲦⲰⲚϤ ⲈϨⲢⲎⲒ ⲈϪⲰⲔ ⲈϮⲘⲔⲀϨ ⲚⲀⲔ ϪⲈ ⲞⲨⲞⲚ ⲚⲦⲎⲒ ⲚⲞⲨⲚⲒϢϮ ⲚⲖⲀⲞⲤ ϦⲈⲚⲦⲀⲒⲠⲞⲖⲒⲤ.
10ĉar mi estas kun vi, kaj neniu vin atakos, por fari al vi malbonon; ĉar mi havas multe da homoj en ĉi tiu urbo.
11ⲀϤϨⲈⲘⲤⲒ ⲆⲈ ⲚⲞⲨⲢⲞⲘⲠⲒ ⲚⲈⲘ ⲚⲀⲂⲞⲦ ⲈϤϮⲤⲂⲰ ⲚϦⲎⲦⲞⲨ ⲘⲠⲒⲤⲀϪⲒ ⲚⲦⲈⲪⲚⲞⲨϮ.
11Kaj li loĝis tie jaron kaj ses monatojn, instruante inter ili la vorton de Dio.
12ⲄⲀⲖⲒⲰⲚ ⲆⲈ ⲈϤⲞⲒ ⲚⲀⲚⲐⲨⲠⲀⲦⲞⲤ ⲈϮⲀⲬⲀⲒⲀ ⲀⲨⲒ ⲚϪⲈⲚⲒⲒⲞⲨⲆⲀⲒ ⲈⲨⲤⲞⲠ ⲈϨⲢⲎⲒ ⲈϪⲈⲚ ⲠⲀⲨⲖⲞⲤ ⲞⲨⲞϨ ⲀⲨⲈⲚϤ ⲈⲠⲒⲘⲀ ⲚϮϨⲀⲠ
12Sed kiam Galiono estis prokonsulo de la Aĥaja lando, la Judoj leviĝis unuanime kontraŭ Paŭlo, kaj kondukis lin al la tribunala seĝo,
13ⲈⲨϪⲰ ⲘⲘⲞⲤ ϪⲈ ⲪⲀⲒ ⲐⲰⲦ ⲘⲠϨⲎⲦ ⲚⲚⲒⲢⲰⲘⲒ ⲈⲈⲢⲤⲈⲂⲈⲤⲐⲈ ⲘⲪⲚⲞⲨϮ ⲤⲀⲂⲞⲖ ⲘⲠⲒⲚⲞⲘⲞⲤ.
13dirante: Kontraŭ la leĝo ĉi tiu instigas homojn adori Dion.
14ⲈϤⲚⲀⲞⲨⲰⲚ ⲆⲈ ⲚⲢⲰϤ ⲚϪⲈⲠⲀⲨⲖⲞⲤ ⲠⲈϪⲈ ⲄⲀⲖⲒⲰⲚ ⲚⲚⲒⲒⲞⲨⲆⲀⲒ ϪⲈ ⲈⲚⲈ ⲞⲨⲞⲚ ϬⲒ ⲚϪⲞⲚⲤ ⲒⲈ ⲞⲨϨⲰⲂ ⲈϤϨⲰⲞⲨ ⲘⲠⲞⲚⲎⲢⲞⲚ Ⲱ- ⲚⲒⲒⲞⲨⲆⲀⲒ ⲔⲀⲖⲰⲤ ⲚⲀⲒⲚⲀⲈⲢⲀⲚⲈⲬⲈⲤⲐⲈ ⲘⲘⲰⲦⲈⲚ.
14Sed kiam Paŭlo estis malfermonta la buŝon, Galiono diris al la Judoj: Se vere tio estus ia maljustaĵo aŭ malbonega kanajlaĵo, ho Judoj, estus racie, ke mi vin toleru;
15ⲒⲤϪⲈ ⲆⲈ ϨⲀⲚⲌⲎⲦⲎⲘⲀ ⲚⲈⲈⲐⲂⲈ ⲞⲨⲤⲀϪⲒ ⲚⲈⲘ ϨⲀⲚⲢⲀⲚ ⲚⲈⲘ ⲠⲈⲦⲈⲚⲚⲞⲘⲞⲤ ⲈⲢⲈⲦⲈⲚⲈⲢⲰϢⲒ ⲚⲐⲰⲦⲈⲚ ϮⲞⲨⲰϢ ⲀⲚⲞⲔ ⲀⲚ ⲈⲈⲢⲢⲈϤϮϨⲀⲠ ⲚⲦⲈⲚⲀⲒ.
15sed se prezentiĝas demandoj pri vortoj kaj nomoj kaj via propra leĝo, vi mem ĝin atentu; pri tiaj aferoj mi ne volas esti juĝanto.
16ⲞⲨⲞϨ ⲀⲨϨⲒⲦⲞⲨ ⲤⲀⲂⲞⲖ ⲘⲠⲒⲂⲎⲘⲀ.
16Kaj li forpelis ilin de la tribunala seĝo.
17ⲀⲨⲀⲘⲞⲚⲒ ⲆⲈ ⲦⲎⲢⲞⲨ ⲚⲤⲰⲤⲐⲈⲚⲎⲤ ⲠⲒⲀⲢⲬⲎⲤⲨⲚⲀⲄⲰⲄⲞⲤ ⲀⲨϨⲒⲞⲨⲒ ⲈⲢⲞϤ ⲘⲠⲈⲘⲐⲞ ⲘⲠⲒⲂⲎⲘⲀ ⲞⲨⲞϨ ⲚⲀⲤⲈⲢⲘⲈⲖⲈⲤⲐⲈ ⲀⲚ ⲚⲄⲀⲖⲒⲰⲚ ⲈⲐⲂⲈ ϨⲖⲒ ⲚⲚⲀⲒ.
17Kaj ili ĉiuj ekkaptis Sosteneson, la sinagogestron, kaj batis lin antaŭ la tribunala seĝo. Kaj Galiono atentis nenion el tio.
18ⲠⲀⲨⲖⲞⲤ ⲆⲈ ⲈⲦⲀϤϢⲰⲠⲒ ⲚⲔⲈⲘⲎϢ ⲚⲈϨⲞⲞⲨ ϦⲀⲦⲈⲚ ⲚⲒⲤⲚⲎⲞⲨ ⲀϤⲈⲢⲀⲠⲞⲆⲀⲌⲈⲤⲐⲈ ⲚⲰⲞⲨ ⲀϤⲈⲢϨⲰⲦ ⲈⲦⲤⲨⲢⲒⲀ ⲈⲤⲚⲈⲘⲀϤ ⲚϪⲈⲠⲢⲒⲤⲔⲨⲖⲖⲀ ⲚⲈⲘ ⲀⲔⲨⲖⲖⲀⲤ ⲈⲀϤϢⲈⲠ ϪⲰϤ ϦⲈⲚⲔⲈⲚⲬⲢⲈⲈⲤ ⲚⲀϤϦⲈⲚ ⲞⲨⲈⲨⲬⲎ ⲄⲀⲢ ⲠⲈ.
18Kaj Paŭlo, restinte post tio ankoraŭ dum multe da tagoj, adiaŭis la fratojn, kaj de tie ŝipiris al Sirio, kaj kun li Priskila kaj Akvila; sed li razis sian kapon en Kenkrea, ĉar li faris sanktan promeson.
19ⲀϤⲒ ⲆⲈ ⲈⲈⲪⲈⲤⲞⲤ ⲞⲨⲞϨ ⲀϤⲤⲈϪⲠ ⲚⲎ ⲘⲘⲀⲨ ⲚⲐⲞϤ ⲆⲈ ⲈⲦⲀϤϢⲈ ⲈϦⲞⲨⲚ ⲈϮⲤⲨⲚⲀⲄⲰⲄⲎ ⲚⲀϤⲤⲀϪⲒ ⲚⲈⲘ ⲚⲒⲒⲞⲨⲆⲀⲒ.
19Kaj ili alvenis en Efeson, kaj li lasis ilin tie; sed li mem eniris en la sinagogon, kaj diskutis kun la Judoj.
20ⲈⲨⲦⲰⲂϨ ⲆⲈ ⲘⲘⲞϤ ϨⲒⲚⲀ ⲚⲦⲈϤⲈⲢ ⲞⲨⲚⲒϢϮ ⲚⲤⲎⲞⲨ ϦⲀⲦⲞⲦⲞⲨ ⲘⲠⲈϤⲞⲨⲰϢ.
20Kaj kiam ili petis lin restadi pli longe, li ne konsentis;
21ⲀⲖⲖⲀ ⲀϤⲈⲢⲀⲠⲞⲆⲀⲌⲈⲤⲐⲈ ⲚⲰⲞⲨ ⲈⲀϤϪⲞⲤ ϪⲈ ϮⲚⲀⲔⲞⲦⲦ ϨⲀⲢⲰⲦⲈⲚ ϦⲈⲚⲠⲈⲦⲈϨⲚⲈ ⲪⲚⲞⲨϮ ⲀϤⲈⲢϨⲰⲦ ⲆⲈ ⲈⲂⲞⲖ ϦⲈⲚⲈⲪⲈⲤⲞⲤ
21sed adiaŭinte ilin, kaj dirinte: Mi denove revenos al vi, se plaĉos al Dio — li ekŝipiris el Efeso.
22ⲈⲦⲀϤⲒ ⲆⲈ ⲈϨⲢⲎⲒ ⲈⲔⲈⲤⲀⲢⲒⲀ ⲞⲨⲞϨ ⲈⲦⲀϤⲈⲢⲀⲤⲠⲀⲌⲈⲤⲐⲈ ⲚϮⲈⲔⲔⲖⲎⲤⲒⲀ ⲀϤⲒ ⲈϨⲢⲎⲒ ⲈⲦⲀⲚⲦⲒⲞⲬⲒⲀ.
22Kaj elŝipiĝinte en Cezarea, li supreniris kaj salutis la eklezion, kaj poste vojaĝis al Antioĥia.
23ⲞⲨⲞϨ ⲈⲦⲀϤⲈⲢⲞⲨⲤⲎⲞⲨ ⲘⲘⲀⲨ ⲀϤⲒ ⲈⲂⲞⲖ ⲈϤⲤⲒⲚⲒ ⲔⲀⲦⲀ ⲘⲀ ⲚⲦⲈϮⲬⲰⲢⲀ ⲚⲦⲈϮⲄⲀⲖⲀⲦⲒⲀ ⲚⲈⲘ ϮⲪⲢⲒⲔⲒⲀ ⲈϤⲦⲀϪⲢⲞ ⲚⲚⲒⲘⲀⲐⲎ ⲦⲎⲤ ⲦⲎⲢⲞⲨ.
23Kaj pasiginte iom da tempo tie, li foriris, kaj trapasis laŭvice la Galatujan kaj Frigian regionon, fortikigante ĉiujn disĉiplojn.
24ⲚⲈ ⲞⲨⲞⲚ ⲞⲨⲒⲞⲨⲆⲀⲒ ⲆⲈ ⲠⲈ ⲠⲈϤⲢⲀⲚ ⲠⲈ ⲀⲠⲈⲖⲖⲎⲤ ⲈⲞⲨⲢⲈⲘⲢⲀⲔⲞϮ ⲠⲈ ϦⲈⲚⲠⲈϤⲄⲈⲚⲞⲤ ⲈⲞⲨⲢⲰⲘⲒ ⲠⲈ ⲚⲖⲞⲄⲒⲘⲞⲤ ⲈⲀϤⲈⲢⲔⲀⲦⲀⲚⲦⲀⲚ ⲈⲈⲪⲈⲤⲞⲤⲈ ⲞⲨⲞⲚ ϢϪⲞⲘ ⲘⲘⲞϤ ϦⲈⲚⲚⲒⲄⲢⲀⲪⲎ.
24Kaj unu Judo, nomata Apolos, Aleksandriano laŭ gento, viro klera, venis al Efeso; kaj li estis potenca en la Skriboj.
25ⲪⲀⲒ ⲚⲈⲀⲨⲈⲢⲔⲀⲐⲎⲔⲒⲚ ⲘⲘⲞϤ ⲈⲠⲒⲘⲰⲒⲦ ⲚⲦⲈⲠϬⲞⲒⲤ ⲞⲨⲞϨ ⲈϤϦⲎⲘ ϦⲈⲚⲠⲒⲠⲚⲈⲨⲘⲀⲚⲀϤⲤⲀϪⲒ ⲞⲨⲞϨ ⲚⲀϤϮⲤⲂⲰ ϦⲈⲚⲞⲨⲦⲀϪⲢⲞ ⲈⲐⲂⲈ ⲒⲎⲤⲞⲨⲤ ⲈⲠⲒⲰⲘⲤ ⲚⲦⲈⲒⲰⲀⲚⲚⲎⲤ ⲘⲘⲀⲨⲀⲦϤ ⲈⲦⲈϤⲤⲰⲞⲨⲚ ⲘⲘⲞϤ.
25Ĉi tiu jam estis instruita pri la vojo de la Sinjoro; kaj estante fervora en spirito, li paroladis kaj instruadis precize pri Jesuo, konante nur la bapton de Johano;
26ⲪⲀⲒ ⲆⲈ ⲀϤⲈⲢϨⲎⲦⲤ ⲚⲞⲨⲞⲚϨϤ ⲈⲂⲞⲖ ϦⲈⲚϮⲤⲨⲚⲀⲄⲰⲄⲎ ⲈⲦⲀⲨⲤⲰⲦⲈⲘ ⲈⲢⲞϤ ⲚϪⲈⲠⲢⲒⲤⲔⲨⲖⲖⲀ ⲚⲈⲘ ⲀⲔⲨⲖⲖⲀ ⲀⲨϢⲞⲠϤ ⲈⲢⲰⲞⲨ ⲞⲨⲞϨ ⲀⲨⲦⲀⲘⲞϤ ϦⲈⲚⲞⲨⲦⲀϪⲢⲞ ⲈⲠⲒⲘⲰⲒⲦ ⲚⲦⲈⲪⲚⲞⲨϮ.
26kaj li komencis paroli sentime en la sinagogo. Sed Akvila kaj Priskila, aŭdinte lin, alprenis lin al si, kaj klarigis al li pli precize la vojon de Dio.
27ⲈϤⲞⲨⲰϢ ⲆⲈ ⲈⲒ ⲈⲂⲞⲖ ⲈϮⲀⲬⲀⲒⲀ ⲀⲨϮⲈⲢⲞⲨⲞⲦ ⲚⲀϤ ⲚϪⲈⲚⲒⲤⲚⲎⲞⲨ ⲀⲨⲤϦⲀⲒ ⲚⲚⲒⲘⲀⲐⲎⲦⲎⲤ ϪⲈ ⲚⲤⲈϢⲞⲠϤ ⲈⲢⲰⲞⲨ ⲪⲀⲒ ⲆⲈ ⲈⲦⲀϤⲒ ⲀϤⲈⲢ ⲞⲨⲚⲞϤⲢⲒ ⲈⲘⲀϢⲰ ⲚⲚⲎ ⲈⲦⲀⲨⲚⲀϨϮ ⲈⲂⲞⲖ ϨⲒⲦⲈⲚ ⲠⲒϨⲘⲞⲦ.
27Kaj kiam li volis transiri en la Aĥajan landon, la fratoj kuraĝigis lin, kaj skribis al la disĉiploj, ke ili akceptu lin; kaj alveninte, li multe helpis tiujn, kiuj kredis per graco;
28ⲚⲀϤⲤⲞϨⲒ ⲚⲚⲒⲒⲞⲨⲆⲀⲒ ϦⲈⲚⲞⲨⲦⲀϪⲢⲞ ⲚⲞⲨⲞⲚϨ ⲈⲂⲞⲖ ⲈϤⲦⲀⲘⲞ ⲘⲘⲰⲞⲨ ⲈⲂⲞⲖ ϦⲈⲚⲚⲒⲄⲢⲀⲪⲎ ϪⲈ ⲠⲬⲢⲒⲤⲦⲞⲤ ⲠⲈ ⲒⲎⲤⲞⲨⲤ.
28ĉar konvinke li refutis la Judojn publike, pruvante per la Skriboj, ke Jesuo estas la Kristo.
Tip: use the ← and → keys to turn chapters.