Levitiko
Chapter 14
Tongan Bible, Revised We…
vs Old Persian Versio…
Aa
Text size
Line width
Verse numbers
Tongan Bible, Revised West Version
Old Persian Version (ترجمه قدیم)
1Pea naʻe folofola ʻa Sihova kia Mōsese, ʻo pehē,
1و خداوند موسی را خطاب کرده، گفت:
2Ko eni ʻae fono ki he kilia ʻi he ʻaho ʻo hono fakamaʻa: ʻE ʻomi ia ki he taulaʻeiki:
2«این است قانون مبروص: در روزتطهیرش نزد کاهن آورده شود.
3Pea ʻe ʻalu ʻae taulaʻeiki kituaʻā ʻi he ʻapitanga; pea ʻe mamata ʻae taulaʻeiki, pea vakai, pe kuo moʻui ʻae mahaki ko e kilia ʻi he kilia;
3و کاهن بیرون لشکرگاه برود و کاهن ملاحظه کند. اگر بلای برص از مبروص رفع شده باشد،
4Pea ʻe toki fekau ʻe he taulaʻeiki ke toʻo maʻana ʻe ia ʻoku te u fakamaʻa, ʻae manu siʻi ʻe ua ʻoku moʻui mo maʻa, mo e ʻakau ko e sita, mo e kulaʻahoʻaho, mo e ʻisope:
4کاهن حکم بدهد که برای آن کسی‌که باید تطهیر شود، دوگنجشک زنده طاهر، و چوب ارز و قرمز و زوفابگیرند.
5Pea ʻe fekau ʻe he taulaʻeiki ke tāmateʻi ʻae manu ʻe taha ʻi ha ipu ʻumea ʻi ʻolunga ʻi he vaitafe.
5و کاهن امر کند که یک گنجشک را درظرف سفالین بر بالای آب روان بکشند.
6Pea ko e manu moʻui, ʻe toʻo ʻe ia ia, mo e ʻakau ko e sita, mo e kulaʻahoʻaho, mo e ʻisope, pea ʻe unu ia mo e manu moʻui ki he toto ʻoe manu naʻe tāmateʻi ʻi ʻolunga ʻi he vaitafe,
6و اماگنجشک زنده را با چوب ارز و قرمز و زوفا بگیردو آنها را با گنجشک زنده به خون گنجشکی که برآب روان کشته شده، فرو برد.
7Pea te ne luluku ʻaki ia ʻaia ʻoku fakamaʻa mei he kilia, ke liunga fitu, pea fakahā ʻoku maʻa ia, pea ʻe tukuange ʻae manu moʻui ke ʻalu ki he ʻataʻatā ʻoe fonua.
7و بر کسی‌که ازبرص باید تطهیر شود هفت مرتبه بپاشد، و حکم به طهارتش بدهد. و گنجشک زنده را به سوی صحرا رها کند.
8Pea ʻe fō ʻe ia ʻoku te u fakamaʻa ʻa hono ngaahi kofu, pea ʻe tekefua ia pea kaukau ia ʻi he vai, koeʻuhi ke maʻa ai ia: pea hili ia, ʻe haʻu ia ki he ʻapitanga, pea toe tatali mamaʻo mei hono fale fehikitaki ʻi he ʻaho ʻe fitu.
8و آن کس که باید تطهیر شودرخت خود را بشوید، و تمامی موی خود رابتراشد، و به آب غسل کند، و طاهر خواهد شد. وبعد از آن به لشکرگاه داخل شود، لیکن تا هفت روز بیرون خیمه خود بماند.
9Pea ka hokosia ʻa hono fitu ʻoe ʻaho, ʻe tele ʻe ia ʻae louʻulu mei hono ʻulu kotoa mo hono kava, mo hono tuotua mata, ʻio, ʻe tele hono fulufulu kotoa pē: pea ʻe fō ʻe ia hono ngaahi kofu, pea kaukau mo hono sino ʻi he vai, pea ʻe maʻa ia.
9و در روز هفتم تمامی موی خود را بتراشد از سر و ریش وآبروی خود، یعنی تمامی موی خود را بتراشد ورخت خود را بشوید و بدن خود را به آب غسل دهد. پس طاهر خواهد بود.
10Pea ʻi hono valu ʻoe ʻaho te ne toʻo ʻe ia ha lami tangata ʻe ua taʻehaʻana-mele, mo e lami fefine ʻe taha ʻoe ʻuluaki taʻu taʻehanomele, mo e oma ʻe tolu ʻoe mahoaʻa lelei ko e feilaulau meʻakai, kuo fefiofi mo e lolo, mo e lolo ko e fua siʻi ʻe taha.
10«و در روز هشتم دو بره نرینه بی‌عیب، ویک بره ماده‌یک ساله بی‌عیب، و سه عشر آرد نرم سرشته شده به روغن، برای هدیه آردی، و یک لج روغن بگیرد.
11Pea ko e taulaʻeiki ʻoku ne fakamaʻa ia, ʻe ʻatu ʻe ia ʻae tangata ʻoku teu ke fakamaʻa mo e ngaahi meʻa ni, ʻi he ʻao ʻo Sihova, ʻi he matapā ʻoe fale fehikitaki ʻoe kakai:
11و آن کاهن که او را تطهیر می‌کند، آن کس را که باید تطهیر شود، با این چیزها به حضور خداوند نزد در خیمه اجتماع حاضر کند.
12Pea ʻe toʻo ʻe he taulaʻeiki ʻae lami tangata ʻe taha, ʻo ʻatu ia ko e feilaulau maʻae angahala, mo e fua siʻi ʻoe lolo, pea taʻaloʻalo ʻaki ia ko e feilaulau taʻaloʻalo ia kia Sihova:
12و کاهن یکی از بره های نرینه را گرفته، آن را باآن لج روغن برای قربانی جرم بگذراند. و آنها رابرای هدیه جنبانیدنی به حضور خداوند بجنباند.
13Pea te ne tāmateʻi ʻae lami ʻi he potu ʻaia ʻoku ne tāmateʻi ai ʻae feilaulau maʻae angahala mo e feilaulau tutu, ʻi he potu māʻoniʻoni: he ʻoku hangē ʻoku ʻoe taulaʻeiki ʻae feilaulau maʻae angahala, pea ʻoku pehē pe foki ʻae feilaulau maʻae fai hala: ko e meʻa māʻoniʻoni lahi ia:
13و بره را در جایی که قربانی گناه و قربانی سوختنی را ذبح می‌کنند، در مکان مقدس ذبح کند، زیرا قربانی جرم مثل قربانی گناه از آن کاهن است. این قدس اقداس است.
14Pea ʻe toʻo ʻe he taulaʻeiki ʻae toto ʻoe feilaulau maʻae fai hala, pea ʻe ʻai ia ʻe he taulaʻeiki ki he potu ʻi ʻolunga ʻoe telinga toʻomataʻu ʻo ia ʻoku fakamaʻa, pea ki he motuʻa nima ʻo hono nima toʻomataʻu, pea ki he motuʻa vaʻe ʻoe vaʻe toʻomataʻu:
14و کاهن از خون قربانی جرم بگیرد، و کاهن آن را بر نرمه گوش راست کسی‌که باید تطهیر شود، و بر شست دست راست و بر شست پای راست وی بمالد.
15Pea ʻe toʻo ʻe he taulaʻeiki ʻae lolo mei he fua siʻi ʻoe lolo, ʻo lingi ia ki he ʻaofi nima ʻo hono nima toʻohema ʻoʻona:
15وکاهن قدری از لج روغن گرفته، آن را در کف دست چپ خود بریزد.
16Pea ʻe ʻai ʻe he taulaʻeiki ʻae tuhu ʻo hono nima toʻomataʻu ki he lolo ʻoku ʻi hono nima toʻohema, pea ʻe luluku ʻae lolo ʻaki hono tuhu ke liunga fitu ʻi he ʻao ʻo Sihova:
16و کاهن انگشت راست خود را به روغنی که در کف چپ خود دارد فروبرد، و هفت مرتبه روغن را به حضور خداوندبپاشد.
17Pea ʻe ʻai ʻe he taulaʻeiki, mei he toe ʻoe lolo ʻoku ʻi hono nima, ki he potu ʻi ʻolunga ʻoe telinga toʻomataʻu ʻo ia ʻoku fakamaʻa, pea ki he motuʻa nima ʻo hono nima toʻomataʻu, pea ki he motuʻa vaʻe ʻo hono vaʻe toʻomataʻu, pea ki he toto ʻoe feilaulau maʻae fai hala:
17و کاهن از باقی روغن که در کف وی است بر نرمه گوش راست و بر شست دست راست و بر شست پای راست آن کس که بایدتطهیر شود، بالای خون قربانی جرم بمالد.
18Pea ko hono toe ʻoe lolo ʻoku ʻi he nima ʻoe taulaʻeiki ʻe lingi ia ki he ʻulu ʻo ia ʻoku fakamaʻa: pea ʻe fai ʻae fakalelei maʻana ʻe he taulaʻeiki ʻi he ʻao ʻo Sihova.
18وبقیه روغن را که در کف کاهن است بر سر آن کس که باید تطهیر شود بمالد و کاهن برای وی به حضور خداوند کفاره خواهد نمود.
19Pea ʻe ʻatu ʻe he taulaʻeiki ʻae feilaulau maʻae angahala, ʻo fai ʻae fakalelei maʻana ʻaia ʻoku te u fakamaʻa taʻemaʻa: pea hili ia ʻe tāmateʻi ʻe ia ʻae feilaulau tutu:
19و کاهن قربانی گناه را بگذراند، و برای آن کس که بایدتطهیر شود نجاست او را کفاره نماید. و بعد از آن قربانی سوختنی را ذبح کند.
20Pea ʻe ʻatu ʻe he taulaʻeiki ʻae feilaulau tutu mo e feilaulau meʻakai ʻi he feilaulauʻanga: pea ʻe fai ʻae fakalelei maʻana ʻe he taulaʻeiki, pea ʻe maʻa ai ia.
20و کاهن قربانی سوختنی و هدیه آردی را بر مذبح بگذراند، وبرای وی کفاره خواهد کرد، و طاهر خواهد بود.
21Pea kapau ʻoku masiva ia, pea ʻe ʻikai faʻa maʻu ʻe ia ha meʻa lahi pehē: ʻe toki toʻo ʻe ia ha lami ʻe taha pe ki he feilaulau maʻae fai hala, ke taʻaloʻalo ʻaki, ke fai ʻae fakalelei maʻana, mo e oma ʻe taha ʻoe mahoaʻa lelei kuo felingiʻaki ʻae lolo, ko e feilaulau meʻakai, mo e fua siʻi ʻe taha ʻoe lolo;
21و اگر او فقیر باشد و دستش به اینها نرسد، پس یک بره نرینه برای قربانی جرم تا جنبانیده شود وبرای وی کفاره کند، بگیرد و یک عشر از آرد نرم سرشته شده به روغن برای هدیه آردی و یک لج روغن،
22Mo e kulukulu ʻe ua, pe ko e lupe mui ʻe ua, ʻo hangē ko ʻene faʻa maʻu; pea ko e feilaulau maʻae angahala ʻae taha, pea ko e taha ko e feilaulau tutu.
22و دو فاخته یا دو جوجه کبوتر، آنچه دستش به آن برسد، و یکی قربانی گناه و دیگری قربانی سوختنی بشود.
23Pea te ne ʻomi ia ki he taulaʻeiki ʻi hono valu ʻoe ʻaho ʻo hono fakamaʻa, ki he matapā ʻoe fale fehikitaki ʻoe kakai ʻi he ʻao ʻo Sihova.
23«و در روز هشتم آنها را نزد کاهن به درخیمه اجتماع برای طهارت خود به حضور خداوند بیاورد.
24Pea ʻe toʻo ʻe he taulaʻeiki ʻae lami ki he feilaulau maʻae fai hala, mo e fua siʻi ʻoe lolo, pea ʻe taʻaloʻalo ʻaki ia ʻe he taulaʻeiki ko e feilaulau taʻaloʻalo kia Sihova:
24و کاهن بره قربانی جرم و لج روغن را بگیرد و کاهن آنها را برای هدیه جنبانیدنی به حضور خداوند بجنباند.
25Pea ʻe tāmateʻi ʻe ia ʻae lami ki he feilaulau maʻae fai hala, pea ʻe toʻo ʻe he taulaʻeiki ʻae toto ʻoe feilaulau maʻae fai hala, ʻo ʻai ia ki he potu ʻi ʻolunga ʻoe telinga toʻomataʻu ʻo ia ʻoku fakamaʻa, pea ki he motuʻa nima ʻo hono nima toʻomataʻu, pea ki he motuʻa vaʻe ʻo hono vaʻe toʻomataʻu:
25وقربانی جرم را ذبح نماید و کاهن از خون قربانی جرم گرفته، بر نرمه گوش راست و شست دست راست و شست پای راست کسی‌که تطهیرمی شود بمالد.
26Pea ʻe lingi ʻe he taulaʻeiki ʻae lolo ki hono ʻaofinima toʻohema ʻoʻona:
26و کاهن قدری از روغن را به کف دست چپ خود بریزد.
27Pea ʻe luluku ʻaki hono tuhu toʻomataʻu ʻe he taulaʻeiki ʻae toto ʻoku ʻi hono nima toʻohema ke liunga fitu ʻi he ʻao ʻo Sihova.
27و کاهن از روغنی که دردست چپ خود دارد، به انگشت راست خودهفت مرتبه به حضور خداوند بپاشد.
28Pea ʻe ʻai ʻe he taulaʻeiki ʻae lolo ʻoku ʻi hono nima ki he potu ʻi ʻolunga ʻoe telinga toʻomataʻu ʻo ia ʻoku fakamaʻa, pea ki he motuʻa nima ʻo hono nima toʻomataʻu, pea ki he motuʻa vaʻe ʻo hono vaʻe toʻomataʻu, ʻi he potu ʻoe toto ʻoe feilaulau maʻae fai hala:
28و کاهن ازروغنی که در دست دارد بر نرمه گوش راست و برشست دست راست و بر شست پای راست کسی‌که تطهیر می‌شود، بر جای خون قربانی جرم بمالد.
29Pea ko hono toe ʻoe lolo ʻoku ʻi he nima ʻoe taulaʻeiki ʻe lingi ʻe ia ia ki he ʻulu ʻo ia ʻoku fakamaʻa, ke fai ʻae fakalelei maʻana ʻi he ʻao ʻo Sihova.
29و بقیه روغنی که در دست کاهن است آن را بر سر کسی‌که تطهیر می‌شود بمالد تا برای وی به حضور خداوند کفاره کند.
30Pea te ne ʻatu ʻe ia ha kulukulu ʻe taha, pe ha lupe mui, ʻo tatau mo ʻene faʻa maʻu;
30و یکی از دوفاخته یا از دو جوجه کبوتر را از آنچه دستش به آن رسیده باشد بگذراند.
31Ko ia ʻoku ne faʻa maʻu, ko e taha ko e feilaulau maʻae angahala. Ko e taha ki he feilaulau tutu, mo e feilaulau meʻakai: pea ʻe fai ʻae fakalelei ʻe he taulaʻeiki maʻana, ʻaia ʻoku fai ke fakamaʻa ʻi he ʻao ʻo Sihova.
31یعنی هر‌آنچه دست وی به آن برسد، یکی را برای قربانی گناه ودیگری را برای قربانی سوختنی با هدیه آردی. وکاهن برای کسی‌که تطهیر می‌شود به حضورخداوند کفاره خواهد کرد.»
32Ko eni ʻae fono kiate ia ʻoku ʻi ai ʻae mahaki ko e kilia, pea ʻoku ʻikai mafai ʻe hono nima ke maʻu ʻaia ʻoku kau ki hono fakamaʻa.
32این است قانون کسی‌که بلای برص دارد، و دست وی به تطهیرخود نمی رسد.
33¶ Pea naʻe folofola ʻa Sihova kia Mōsese mo ʻElone, ʻo pehē,
33و خداوند موسی و هارون را خطاب کرده، گفت:
34‌ʻOka mou ka hoko atu ki he fonua ko Kēnani, ʻaia ʻoku ou foaki kiate kimoutolu ke mou maʻu, peau ʻai ʻae mahaki ko e kilia ki ha fale ʻi homou fonua:
34«چون به زمین کنعان که من آن را به شمابه ملکیت می‌دهم داخل شوید، و بلای برص رادر خانه‌ای از زمین ملک شما عارض گردانم،
35Pea ka haʻu ia ʻoku ʻoʻona ʻae fale ʻo tala ki he taulaʻeiki, ʻo pehē, ʻOku hā kiate au ʻo hangē ʻoku ai ʻae mahaki ko e kilia ʻi he fale:
35آنگاه صاحب‌خانه آمده، کاهن را اطلاع داده، بگوید که مرا به نظر می‌آید که مثل بلا در خانه است.
36‌ʻE toki fekau leva ʻe he taulaʻeiki kenau fetuku ʻae meʻa kotoa pē mei he fale ʻi he teʻeki hū ki ai ʻae taulaʻeiki ke mamata ki he mahaki, telia naʻa hoko ʻo taʻemaʻa ʻaia kotoa pē ʻoku ʻi he fale: pea ʻe toki ʻalu ki ai ʻae taulaʻeiki ke mamata ki he fale:
36و کاهن امر فرماید تا قبل از داخل شدن کاهن برای دیدن بلا، خانه را خالی کنند، مباداآنچه در خانه است نجس شود، و بعد از آن کاهن برای دیدن خانه داخل شود،
37Pea te ne sio ki he mahaki, pea vakai, kapau ʻoku ʻi he ngaahi holisi ʻoe fale ʻae mahaki kuo matohitohi luoluo, pea lanu louʻakau mata, pe kulokula, ʻaia ʻoku matamata luoluo ʻi he funga holisi:
37و بلا را ملاحظه نماید. اگر بلا در دیوارهای خانه از خطهای مایل به سبزی یا سرخی باشد، و از سطح دیوار گودتربنماید،
38Pea ʻe toki ʻalu kituʻa fale ʻae taulaʻeiki ki he matapā ʻoe fale, pea tāpuni ʻae fale ʻi he ʻaho ʻe fitu:
38پس کاهن از خانه نزد در بیرون رود وخانه را هفت روز ببندد.
39Pea ʻe toe haʻu ʻae taulaʻeiki ʻi hono fitu ʻoe ʻaho, pea mamata: pea vakai, kapau kuo totolo ʻae mahaki ʻi he holisi ʻoe fale;
39و در روز هفتم کاهن باز بیاید و ملاحظه نماید اگر بلا در دیوارهای خانه پهن شده باشد،
40‌ʻE toki fekau ʻe he taulaʻeiki kenau toʻo ʻo ʻave ʻae ngaahi maka ʻoku ʻi ai ʻae mahaki, ʻo lī ia ki he potu taʻemaʻa ʻi tuaʻā ʻi he kolo:
40آنگاه کاهن امر فرماید تاسنگهایی را که بلا در آنهاست کنده، آنها را به‌جای ناپاک بیرون شهر بیندازند.
41Pea ʻe fekau ʻe ia ke teletele kotoa ʻae lahe ʻoe loto fale ʻo ʻosi, pea ke nau lilingi ʻae efu ʻoku nau teletele mei ai ki he potu taʻemaʻa ʻi tuaʻā ʻi he kolo:
41و اندرون خانه را از هر طرف بتراشند و خاکی را که تراشیده باشند به‌جای ناپاک بیرون شهر بریزند.
42Pea tenau toʻo ʻae ngaahi maka kehe ʻo ʻai ke fetongi ʻaki ʻae ngaahi maka ko ia; pea ʻe ʻomi ʻe ia ʻae lahe kehe, ke ʻaofi ʻaki ʻae fale:
42وسنگهای دیگر گرفته، به‌جای آن سنگها بگذارندو خاک دیگر گرفته، خانه را اندود کنند.
43Pea kapau ʻe toe haʻu ʻae mahaki ʻo tupu ʻi he fale, hili ʻa ʻene toʻo ʻo ʻave ʻae ngaahi maka, pea hili ʻa ʻene teletele ʻae fale, pea hili hono toe ʻaofi ia;
43و اگربلا برگردد و بعد از کندن سنگها و تراشیدن واندود کردن خانه باز در خانه بروز کند،
44‌ʻE toki haʻu ʻae taulaʻeiki ʻo mamata, pea vakai, kapau ʻoku tupu ʻo totolo atu ʻae mahaki, ko e kilia tupu kovi ia ʻi he fale: ʻoku taʻemaʻa ia.
44پس کاهن بیاید و ملاحظه نماید. اگر بلا در خانه پهن شده باشد این برص مفسد در خانه است و آن نجس است.
45Pea ʻe holoki hifo ʻe ia ʻae fale, ʻa hono ngaahi maka, mo e ngaahi ʻakau ʻo ia, mo e lahe kotoa pē ʻoe fale; pea fetuku kotoa pē ia kituaʻā ʻi he kolo ki ha potu taʻemaʻa.
45پس خانه را خراب کند باسنگهایش و چوبش و تمامی خاک خانه و به‌جای ناپاک بیرون شهر بیندازند.
46Pea ʻilonga ʻaia ʻe hū ki he fale ʻi he lolotonga ʻa hono tāpuni ʻe taʻemaʻa ia ʻo aʻu ki he efiafi.
46و هر‌که داخل خانه شود در تمام روزهایی که بسته باشد تا شام نجس خواهد بود.
47Pea ko ia ʻe mohe ʻi he fale ʻe fō ʻe ia hono ngaahi kofu; pea ko ia ʻoku kai ʻi he fale ʻe fō ʻe ia hono kofu.
47و هر‌که در خانه بخوابدرخت خود را بشوید و هر‌که در خانه چیزی خورد، رخت خود را بشوید.
48Pea kapau ʻe haʻu ʻae taulaʻeiki, ʻo mamata ki ai, hili hono ʻaofi ʻae fale, pea vakai, ʻoku teʻeki totolo ʻae mahaki: pea ʻe toki fakahā ʻe he taulaʻeiki ʻoku maʻa ʻae fale, koeʻuhi kuo mahuʻi ʻae mahaki.
48و چون کاهن بیاید و ملاحظه نماید اگر بعد از اندود کردن خانه بلا در خانه پهن نشده باشد، پس کاهن حکم به طهارت خانه بدهد، زیرا بلا رفع شده است.
49Pea te ne toʻo ʻe ia ke fakamaʻa ʻae fale ʻae ʻuhikiʻi manupuna ʻe ua, mo e ʻakau ko e sita, mo e kulaʻahoʻaho, mo e ʻisope;
49وبرای تطهیر خانه دو گنجشک و چوب ارز و قرمزو زوفا بگیرد.
50Pea te ne tāmateʻi ʻae manupuna ʻe taha ʻi he ipu ʻumea ʻi ʻolunga ʻi ha vai ʻoku tafe.
50و یک گنجشک را در ظرف سفالین بر آب روان ذبح نماید،
51Pea ʻe toʻo ʻe ia ʻae ʻakau ko e sita, mo e ʻisope, mo e kulaʻahoʻaho, mo e manupuna moʻui, ʻo unu ia ʻi he toto ʻoe manu kuo tāmateʻi, pea ki he vai ʻoku tafe, pea ʻe luluku ʻaki ia ʻae fale ke liunga fitu:
51و چوب ارز وزوفا و قرمز و گنجشک زنده را گرفته، آنها را به خون گنجشک ذبح شده و آب روان فرو برد، وهفت مرتبه بر خانه بپاشد.
52Pea te ne fakamaʻa ʻae fale ʻaki ʻae toto ʻoe manu, mo e vai ʻoku tafe, pea mo e manu moʻui, mo e ʻakau ko e sita, pea mo e ʻisope, pea mo e kulaʻahoʻaho:
52و خانه را به خون گنجشک و به آب روان و به گنجشک زنده و به چوب ارز و زوفا و قرمز تطهیر نماید.
53Ka ʻe tukuange ʻe ia ʻae manupuna moʻui mei he kolo ki he ʻataʻatā ʻoe fonua, pea fai ʻae fakalelei maʻae fale: pea ʻe maʻa ia.
53وگنجشک زنده را بیرون شهر به سوی صحرا رهاکند، و خانه را کفاره نماید و طاهر خواهد بود.»
54Ko eni ʻae fono ki he mahaki kehekehe ʻoe kilia, mo e kamaa,
54این است قانون، برای هر بلای برص و برای سعفه،
55Pea ki he kilia ʻoe kofu, pea mo e fale,
55و برای برص رخت و خانه،
56Pea ki he hangatāmaki pupula, pea ki he mongumangu, pea ki he ʻila ngingila;
56و برای آماس و قوبا و لکه براق.
57Ke fakahā ʻene taʻemaʻa mo ʻene maʻa; ko eni ʻae fono ʻoe kilia.
57و برای تعلیم دادن که چه وقت نجس می‌باشد و چه وقت طاهر. این قانون برص است.

Tip: use the ← and → keys to turn chapters.