ⳘⲀⲦⲐⲈⲞⲚ 11
Coptic New Testament (Bohairic)Translation
Coptic New Testament (Bohairic)
Baibala Hemolele (Hawaiian Bible, 1868 revision)
1ⲞⲨⲞϨ ⲀⲤϢⲰⲠⲒ ⲈⲦⲀ ⲒⲎⲤⲞⲨⲤ ⲔⲎⲚ ⲈϤⲞⲨⲀϨⲤⲀϨⲚⲒ ⲈⲦⲞⲦϤ ⲘⲠⲈϤⲒⲂ ⲘⲘⲀⲐⲎⲦⲎⲤ ⲀϤⲞⲨⲰⲦⲈⲂ ⲈⲂⲞⲖ ⲘⲘⲀⲨ ⲈⲐⲢⲈϤϮⲤⲂⲰ ⲞⲨⲞϨ ⲚⲦⲈϤϨⲒⲰⲒϢ ⲚϨⲢⲎⲒ ϦⲈⲚⲚⲞⲨⲂⲀⲔⲒ.
1A OKI ae la ka Iesu ao ana aku i kana poe haumana he umikumamalua, hele aku la ia malaila aku, e ao a e olelo aku iloko o ko lakou mau kulanakauhale.
2ⲒⲰⲀⲚⲚⲎⲤ ⲆⲈ ⲈⲦⲀϤⲤⲰⲦⲈⲘ ⲈϤⲬⲎ ϦⲈⲚⲠⲒϢⲦⲈⲔⲞ ⲈⲐⲂⲈ ⲚⲒϨⲂⲎⲞⲨⲒ ⲚⲦⲈⲠⲬⲢⲒⲤⲦⲞⲤ ⲀϤⲞⲨⲰⲢⲠ ⲚⲂ ⲈⲂⲞⲖ ϦⲈⲚⲚⲈϤⲘⲀⲐⲎⲦⲎⲤ.
2Lohe ae la o Ioane iloko o ka halepaahao i na hana a Kristo, hoouna mai la ia i na haumana ana elua.
3ⲠⲈϪⲀϤ ⲚⲀϤ ϪⲈ ⲚⲐⲞⲔ ⲠⲈ ⲪⲎ ⲈⲐⲚⲎⲞⲨ ϢⲀⲚ ⲚⲦⲈⲚϪⲞⲨϢⲦ ⲈⲂⲞⲖ ϦⲀϪⲰϤ ⲚⲔⲈⲞⲨⲀⲒ.
3Ninau aku la ia ia, O oe io no anei ka mea e hele mai ana; e kali anei makou i kekahi mea e ae?
4ⲞⲨⲞϨ ⲈⲦⲀϤⲈⲢⲞⲨⲰ ⲚϪⲈⲒⲎⲤⲞⲨⲤ ⲠⲈϪⲀϤ ⲚⲰⲞⲨ ϪⲈ ⲘⲀϢⲈ ⲚⲰⲦⲈⲚ ⲘⲀⲦⲀⲘⲈ ⲒⲰⲀⲚⲚⲎⲤ ⲈⲚⲎ ⲈⲦⲈⲦⲈⲚⲚⲀⲨ ⲈⲢⲰⲞⲨ ⲚⲈⲘ ⲚⲎ ⲈⲦⲈⲦⲈⲚⲤⲰⲦⲈⲘ ⲈⲢⲰⲞⲨ.
4Olelo mai la Iesu, i mai la ia laua, Ou hoi olua, e hai aku ia Ioane i na mea a olua i lohe, a i ike iho nei.
5ϪⲈ ⲚⲒⲂⲈⲖⲖⲈⲨ ⲤⲈⲚⲀⲨ ⲘⲂⲞⲖ ⲚⲒϬⲀⲖⲈⲨ ⲤⲈⲘⲞϢⲒ ⲚⲒⲔⲀⲔⲤⲈϨⲦ ⲤⲈⲦⲞⲨⲂⲎⲞⲨⲦ ⲚⲒⲔⲞⲨⲢ ⲤⲈⲤⲰⲦⲈⲘ ⲚⲒⲢⲈϤⲘⲰⲞⲨⲦ ⲤⲈⲦⲰⲞⲨⲚⲞⲨ ⲚⲒϨⲎⲔⲒ ⲤⲈϨⲒϢⲈⲚⲚⲞⲨϤⲒ ⲚⲰⲞⲨ
5Ua ike na makapo, ua hele na oopa, ua huikalaia na lepero, ua lohe na kuli, ua hoalaia ua make, a ua haiia'ku ka euanelio i ka poe ilihune.
6ⲞⲨⲞϨ ⲰⲞⲨⲚⲒⲀⲦϤ ⲘⲪⲎ ⲈⲦⲈⲚϤⲚⲀⲈⲢⲤⲔⲀⲚⲆⲀⲖⲒⲌⲈⲤⲐⲈ ⲚϦⲎⲦ.
6Pomaikai hoi ka mea i hoohihia ole ia no'u.
7ⲚⲀⲒ ⲆⲈ ⲈⲨⲚⲀϢⲈ ⲚⲰⲞⲨ ⲀϤⲈⲢϨⲎⲦⲤ ⲚϪⲈⲒⲎⲤⲞⲨⲤ ⲚϪⲞⲤ ⲚⲚⲒⲘⲎϢ ⲈⲐⲂⲈ ⲒⲰⲀⲚⲚⲎⲤ ϪⲈ ⲈⲦⲀⲢⲈⲦⲈⲚⲒ ⲈⲂⲞⲖ ⲈⲠϢⲀϤⲈ ⲈⲚⲀⲨ ⲈⲞⲨ ⲈⲞⲨⲔⲀϢ ⲈⲢⲈ ⲠⲒⲐⲎⲞⲨ ⲔⲒⲘ ⲈⲢⲞϤ.
7A hala aku la laua, hoomaka aku la Iesu e olelo i ka poe kanaka no Ioane, i aku la, I hele la oukou i ka waonahele e ike i ke aha? I ka ohe anei i luli i ka makani?
8ⲀⲖⲖⲀ ⲈⲦⲀⲢⲈⲦⲈⲚⲒ ⲈⲂⲞⲖ ⲈⲚⲀⲨ ⲈⲞⲨ ⲈⲞⲨⲢⲰⲘⲒ ⲈϤⲬⲎ ϦⲈⲚϨⲀⲚϬⲒϨⲂⲞⲤ ⲚϪⲀⲚⲈ ϨⲎⲠⲠⲈ ⲒⲤ ⲚⲀ ⲚⲒϨⲂⲰⲤ ⲚϪⲀⲚⲈ ⲤⲈⲬⲎ ϦⲈⲚⲚⲒⲎⲞⲨ ⲚⲚⲒⲞⲨⲢⲰⲞⲨ.
8I hele hoi oukou e ike i ke aha? He kanaka anei i kahikoia i ke kapa pahee? Aia no ka poe i kahikoia i ke kapa pahee iloko o na hale o na'lii.
9ⲀⲖⲖⲀ ⲈⲦⲀⲢⲈⲦⲈⲚⲒ ⲈⲂⲞⲖ ⲈⲐⲂⲈⲞⲨ ⲈⲚⲀⲨ ⲈⲞⲨⲠⲢⲞⲪⲎⲦⲎⲤ ⲀϨⲀ ϮϪⲰ ⲘⲘⲞⲤ ⲚⲰⲦⲈⲚ ϪⲈ ϨⲞⲨⲞ ⲈⲞⲨⲠⲢⲞⲪⲎⲦⲎⲤ.
9I hele hoi oukou e ike i ke aha? He kaula anei? Oia, ke hai aku nei au ia oukou, o ka mea hoi e oi aku i ke kaula.
10ⲪⲀⲒ ⲄⲀⲢ ⲪⲎ ⲈⲦⲤϦⲎⲞⲨⲦ ⲈⲐⲂⲎⲦϤ ϪⲈ ϨⲎⲠⲠⲈ ϮⲚⲀⲞⲨⲰⲢⲠ ⲘⲠⲀⲄⲄⲈⲖⲞⲤ ϦⲀϪⲰⲔ ⲞⲨⲞϨ ⲈϤⲈⲤⲞⲂϮ ⲘⲠⲈⲔⲘⲐⲞ.
10Oia no ka mea i palapalaia nona, Aia hoi, ke hoouna aku nei au i ka'u elele mamua ou, nana e hoomakaukau i kou alanui mamua ou.
11ⲀⲘⲎⲚ ϮϪⲰ ⲘⲘⲞⲤ ⲚⲰⲦⲈⲚ ϪⲈ ⲘⲠⲈ ⲞⲨⲞⲚ ⲦⲰⲚϤ ϦⲈⲚⲚⲒⲘⲒⲤⲒ ⲚⲦⲈⲚⲒϨⲒⲞⲘⲒ ⲈⲚⲀⲀϤ ⲈⲒⲰⲀⲚⲚⲎⲤ ⲠⲒⲢⲈϤϮⲰⲘⲤ ⲠⲒⲔⲞⲨϪⲒ ⲆⲈ ⲈⲢⲞϤ ϦⲈⲚϮⲘⲈⲦⲞⲨⲢⲞ ⲚⲦⲈⲚⲒⲪⲎⲞⲨⲒ ⲞⲨⲚⲒϢϮ ⲈⲢⲞϤ ⲠⲈ.
11He oiaio ka'u e olelo aku nei ia oukou, O na mea a na wahine i hanau ai, aole kekahi o lakou i oi aku imua o Ioane Bapetite: aka, o ka mea liilii loa iloko o ke aupuni o ka lani, ua oi aku ia imua ona.
12ⲒⲤϪⲈⲚ ⲚⲒⲈϨⲞⲞⲨ ⲆⲈ ⲚⲦⲈⲒⲰⲀⲚⲚⲎⲤ ⲠⲒⲢⲈϤϮ ⲰⲘⲤ ϢⲀ ⲈϦⲞⲨⲚ ⲈϮⲚⲞⲨ ϮⲘⲈⲦⲞⲨⲢⲞ ⲚⲦⲈⲚⲒⲪⲎⲞⲨⲒ ⲤⲈϬⲒ ⲘⲘⲞⲤ ⲚϪⲞⲚⲤ ⲞⲨⲞϨ ϨⲀⲚⲢⲈϤϬⲒ ⲚϪⲞⲚⲤ ⲠⲈⲦϨⲰⲖⲈⲘ ⲘⲘⲞⲤ.
12Mai ka wa ia Ioane Bapetite mai a hiki ia nei, ua imi ikaika ia ke aupuni o ka lani, a ua laweia e ka poe ikaika no lakou.
13ⲚⲒⲠⲢⲞⲪⲎⲦⲎⲤ ⲄⲀⲢ ⲦⲎⲢⲞⲨ ⲚⲈⲘ ⲠⲒⲚⲞⲘⲞⲤ ⲀⲨⲈⲢⲠⲢⲞⲪⲎⲦⲈⲨⲒⲚ ϢⲀ ⲒⲰⲀⲚⲚⲎⲤ.
13Ua wanana mai ka poe kaula a pau a me ke kanawai, a hiki mai ai o Ioane.
14ⲞⲨⲞϨ ⲒⲤϪⲈ ⲦⲈⲦⲈⲚⲞⲨⲰϢ ⲈϢⲞⲠϤ ⲚⲐⲞϤ ⲠⲈ ⲎⲖⲒⲀⲤ ⲈⲐⲚⲎⲞⲨ.
14Ina e hiki ia oukou ke hoomaopopo, oia nei no ua Elia la, ka mea e hele mai ana.
15ⲪⲎ ⲈⲦⲈ ⲞⲨⲞⲚ ⲞⲨⲘⲀϢϪ ⲘⲘⲞϤ ⲈⲤⲰⲦⲈⲘ ⲘⲀⲢⲈϤⲤⲰⲦⲈⲘ.
15O ka mea pepeiao lohe la, e hoolohe ia.
16ⲀⲒⲚⲀⲦⲈⲚⲐⲰⲚ ⲦⲀⲒⲄⲈⲚⲈⲀ ⲆⲈ ⲈⲚⲒⲘ ⲤⲞⲚⲒ ⲚϨⲀⲚⲀⲖⲰⲞⲨⲒ ⲈⲨϨⲈⲘⲤⲒ ϨⲒ ⲚⲒⲀⲄⲞⲢⲀ ⲚⲀⲒ ⲈⲐⲘⲞⲨϮ ⲞⲨⲂⲈ ⲚⲞⲨⲈⲢⲎⲞⲨ
16Me ke aha la au e hoohalike ai i keia hanauna? Ua like no ia me na kamalii e noho ana i kahi kuai, a e kahea aku ana i ko lakou mau hoa,
17ⲈⲨϪⲰ ⲘⲘⲞⲤ ϪⲈ ⲀⲚϪⲰ ⲈⲢⲰⲦⲈⲘ ⲞⲨⲞϨ ⲘⲠⲈⲦⲈⲚϬⲞⲤϪⲈⲤ ⲀⲚⲢⲒⲘⲒ ⲞⲨⲞϨ ⲘⲠⲈⲦⲈⲚⲚⲈϨⲠⲒ.
17I ka i ana aku, E, ua hookiokio aku makou ia oukou, aole oukou i haa mai; ua makena aku makou ia oukou, aole hoi oukou i uwe mai.
18ⲀϤⲒ ⲄⲀⲢ ⲚϪⲈⲒⲰⲀⲚⲚⲎⲤ ⲈⲚϤⲞⲨⲰⲘ ⲀⲚ ⲞⲨⲞϨ ⲈⲚϤⲤⲰ ⲀⲚ ⲠⲈϪⲰⲞⲨ ϪⲈ ⲞⲨⲞⲚ ⲞⲨⲆⲈⲘⲰⲚ ⲚⲈⲘⲀϤ.
18No ka mea, i hele mai nei o Ioane me ka ai ole a me ka inu ole, a ke olelo nei lakou, He daimonio kona.
19ⲀϤⲒ ⲆⲈ ⲚϪⲈⲠϢⲎⲢⲒ ⲘⲪⲢⲰⲘⲒ ⲈϤⲞⲨⲰⲘ ⲞⲨⲞϨ ⲈϤⲤⲰ ⲠⲈϪⲰⲞⲨ ϪⲈ ⲒⲤ ⲞⲨⲢⲰⲘⲒ ⲚⲢⲈϤⲞⲨⲰⲘ ⲞⲨⲞϨ ⲚⲤⲀⲨⲎⲢⲠ ⲠϢⲪⲎⲢ ⲠⲈ ⲚⲦⲈⲚⲒⲦⲈⲖⲰⲚⲎⲤ ⲚⲈⲘ ⲚⲒⲢⲈϤⲈⲢⲚⲞⲂⲒ ⲞⲨⲞϨ ⲀⲤⲐⲘⲀⲒⲞ ⲚϪⲈϮⲤⲞⲪⲒⲀ ⲈⲂⲞⲖ ϦⲈⲚⲚⲈⲤϨⲂⲎⲞⲨⲒ.
19I hele mai nei ke Keiki a ke kanaka me ka ai ana a me ka inu ana, a ke olelo nei lakou, Aia hoi, he kanaka pakela ai, pakela inu waina, a he hoalauna no na lunaauhau a me na lawehala. Aka, ua hoaponoia ka naauao e kana poe keiki.
20ⲦⲞⲦⲈ ⲀϤⲈⲢϨⲎⲦⲤ ⲚϨⲒⲬⲞϨ ⲈϦⲞⲨⲚ ⲈⲚⲒⲂⲀⲔⲒ ⲚⲎ ⲈⲦⲀ ⲠϨⲞⲨⲞ ⲚⲚⲈϤϪⲞⲘ ϢⲰⲠⲒ ⲚϦⲎⲦⲞⲨ ⲞⲨⲞϨ ⲘⲠⲞⲨⲈⲢⲘⲈⲦⲀⲚⲞⲒⲚ.
20Ilaila kana hoomaka ana e hoohewa aku i na kulanakauhale, kahi i hanaia'i ka nui loa o kana mau hana mana; no ka mea, aole lakou i mihi.
21ⲞⲨⲞⲒ ⲚⲈⲬⲞⲢⲀⲌⲒⲚ ⲞⲨⲞⲒ ⲚⲈⲂⲎⲐⲤⲀⲒⲆⲀ ϪⲈ ⲈⲚⲈⲀ ⲚⲀⲒϪⲞⲘ ϢⲰⲠⲒ ϦⲈⲚⲦⲨⲢⲞⲤ ⲚⲈⲘ ⲦⲤⲒⲆⲰⲚ ⲈⲦⲀⲨϢⲰⲠⲒ ϦⲈⲚⲐⲎⲚⲞⲨ ⲚⲈⲒⲤⲐⲚⲈⲒ ⲠⲈ ⲀⲨⲈⲢⲘⲈⲦⲀⲚⲞⲒⲚ ϦⲈⲚⲞⲨⲤⲞⲔ ⲚⲈⲘ ⲞⲨⲔⲈⲢⲘⲒ.
21Auwe oe, e Korazina! Auwe oe, e Betesaida! no ka mea, ina i hanaia ma Turo a me Sidona na hana mana i hanaia'ku ai io olua la, ina ua mihi e lakou, iloko o ke kapa ino a me ka lehu ahi.
22ⲠⲖⲎⲚ ϮϪⲰ ⲘⲘⲞⲤ ⲚⲰⲦⲈⲚ ϪⲈ ⲦⲨⲢⲞⲤ ⲚⲈⲘ ⲦⲤⲒⲆⲰⲚ ⲈⲨⲈϮⲀⲤⲞ ⲈⲢⲰⲞⲨ ϦⲈⲚⲠⲈϨⲞⲞⲨ ⲚⲦⲈϮⲔⲢⲒⲤⲒⲤ ⲈϨⲞⲦⲈⲢⲰⲦⲈⲚ.
22Ke olelo aku nei au ia oukou, E aho no ka hewa ana o Turo a me Sidona i ko olua, i ka la e hookolokolo ai.
23ⲚⲈⲘ ⲚⲐⲞ ϨⲰⲒ ⲔⲀⲪⲀⲢⲚⲀⲞⲨⲘ ⲘⲎ ⲦⲈⲢⲀϬⲒⲤⲒ ϢⲀ ⲈϨⲢⲎⲒ ⲈⲦⲪⲈ ⲈⲨⲈⲐⲈⲂⲒⲞ ϢⲀ ⲈϦⲢⲎⲒ ⲈⲀⲘⲈⲚϮ ϪⲈ ⲈⲚⲈ ϦⲈⲚⲤⲞⲆⲞⲘⲀ ⲀⲨϢⲰⲠⲒ ⲚϪⲈⲚⲀⲒϪⲞⲘ ⲈⲦⲀⲨϢⲰⲠⲒ ⲚϦⲎϮ ⲚⲈⲒⲤϪⲈⲔ ⲤⲈϢⲞⲠ ϢⲀ ⲈϦⲞⲨⲚ ⲈⲪⲞⲞⲨ.
23O oe hoi, e Kaperenauma, ka i hookiekieia'e i ka lani, e kiolaia oe ilalo i ka po; no ka mea, ina i hanaia ma Sodoma na hana mana i hanaia'ku ai iloko ou, ina ua koe ia a hiki i neia manawa.
24ⲠⲖⲎⲚ ϮϪⲰ ⲘⲘⲞⲤ ⲚⲰⲦⲈⲚ ϪⲈ ⲠⲔⲀϨⲒ ⲚⲤⲞⲆⲞⲘⲀ ⲈⲨⲈϮⲀⲤⲞ ⲈⲢⲞϤ ϦⲈⲚⲠⲈϨⲞⲞⲨ ⲚⲦⲈϮⲔⲢⲒⲤⲒⲤ ⲈϨⲞⲦⲈⲢⲞ.
24Aka hoi, ke olelo aku nei au ia oukou, E aho no ka hewa ana o Sodoma i kou i ka la e hookolokolo ai.
25ⲚϨⲢⲎⲒ ⲆⲈ ϦⲈⲚⲠⲒⲤⲎⲞⲨ ⲈⲦⲈⲘⲘⲀⲨ ⲀϤⲈⲢⲞⲨⲰ ⲚϪⲈⲒⲎⲤⲞⲨⲤ ⲞⲨⲞϨ ⲠⲈϪⲀϤ ϪⲈ ϮⲞⲨⲰⲚϨ ⲚⲀⲔ ⲈⲂⲞⲖ ⲪⲒⲰⲦ ⲠϬⲞⲒⲤ ⲚⲦⲪⲈ ⲚⲈⲘ ⲠⲒⲔⲀϨⲒ ϪⲈ ⲀⲔϨⲈⲠ ⲚⲀⲒ ⲈϨⲀⲚⲤⲀⲂⲈⲨ ⲚⲈⲘ ϨⲀⲚⲔⲀⲦϨⲎⲦ ⲞⲨⲞϨ ⲀⲔϬⲞⲢⲠⲞⲨ ⲈⲂⲞⲖ ⲚϨⲀⲚⲔⲞⲨϪⲒ ⲚⲀⲖⲰⲞⲨⲒ.
25Ia wa la, olelo aku la o Iesu, i aku la, Ke aloha aku nei au ia oe, e ka Makua, ka Haku o ka lani a me ka honua; no ka mea, na huna oe i keia mau mea i ka poe akamai a me ka poe maalea, a ua hoike mai oe ia mau mea i na keiki uuku.
26ⲀϨⲀ ⲪⲒⲰⲦ ϪⲈ ⲪⲀⲒ ⲠⲈ ⲠⲒϮⲘⲀϮ ⲈⲦⲀϤϢⲰⲠⲒ ⲘⲠⲈⲔⲘⲐⲞ.
26Oia no, e ka Makua, no ka mea, o ka pono no ia ia oe.
27ϨⲰⲂ ⲚⲒⲂⲈⲚ ⲀⲪⲒⲰⲦ ⲦⲎⲒⲦⲞⲨ ⲈⲦⲞⲦ ⲞⲨⲞϨ ⲘⲘⲞⲚ ϨⲖⲒ ⲤⲰⲞⲨⲚ ⲘⲠϢⲎⲢⲒ ⲈⲂⲎⲖ ⲈⲪⲒⲰⲦ ⲞⲨⲆⲈ ⲘⲘⲞⲚ ϨⲖⲒ ⲤⲰⲞⲨⲚ ⲘⲪⲒⲰⲦ ⲈⲂⲎⲖ ⲈⲠϢⲎⲢⲒ ⲚⲈⲘ ⲪⲎ ⲈⲦⲈϨⲚⲈ ⲠϢⲎⲢⲒ ⲈϬⲰⲢⲠ ⲚⲀϤ ⲈⲂⲞⲖ.
27Ua haawiia mai ia'u na mea a pau o ko'u Makua; aohe kanaka i ike i ke Keiki, o ka Makua wale no; aole hoi he kanaka i ike i ka Makua, o ke Keiki wale no, a me ka mea ia ia e hoike aku ai ke Keiki.
28ⲀⲘⲰⲒⲚⲒ ϨⲀⲢⲞⲒ ⲞⲨⲞⲚ ⲚⲒⲂⲈⲚ ⲈⲦϦⲞⲤⲒ ⲞⲨⲞϨ ⲈⲦⲞⲠⲦ ϦⲀ ⲚⲞⲨⲈⲦⲪⲰⲞⲨⲒ ⲞⲨⲞϨ ⲀⲚⲞⲔ ⲈⲐⲚⲀϮⲘⲦⲞⲚ ⲚⲰⲦⲈⲚ.
28E hele mai oukou a pau loa io'u nei, e ka poe luhi a me ka poe kaumaha, na'u oukou e hoomaha aku.
29ⲀⲖⲒⲞⲨⲒ ⲘⲠⲀⲚⲀϨⲂⲈϤ ⲈϪⲈⲚ ⲐⲎⲚⲞⲨ ⲞⲨⲞϨ ⲀⲢⲒⲈⲘⲒ ⲈⲂⲞⲖ ⲘⲘⲞⲒ ϪⲈ ⲀⲚⲞⲔ ⲞⲨⲢⲈⲘⲢⲀⲨϢ ⲞⲨⲞϨ ϮⲐⲈⲂⲒⲎⲞⲨⲦ ϦⲈⲚⲠⲀϨⲎⲦ ⲞⲨⲞϨ ⲈⲢⲈⲦⲈⲚⲈϪⲒⲘⲒ ⲚⲞⲨⲘⲀⲚⲘⲦⲞⲚ ⲚⲚⲈⲦⲈⲚⲮⲨⲬⲎ.
29E amo oukou i ka'u auamo maluna iho o oukou, a e aoia oukou e au: no ka mea, ua akahai au, na haahaa kuu naau, a e loaa ia oukou ka maha no ko oukou mau uhane.
30ⲠⲀⲚⲀϨⲂⲈϤ ⲄⲀⲢ ϨⲞⲖϪ ⲞⲨⲞϨ ⲦⲀⲈⲦⲪⲰ ⲀⲤⲒⲰⲞⲨ.
30No ka mea, he oluolu ka'u auamo, he mama hoi ka'u ukana.
Tip: use the ← and → keys to turn chapters.